Japanse bedrijven introduceren optieregelingen

Een aantal grote Japanse bedrijven zal dit jaar beginnen met het uitgeven van aandelenopties aan directieleden. Het Japanse parlement heeft eerder deze maand het groene licht hiervoor gegeven.

TOKIO, 18 JUNI. Japans grootste autofabrikant Toyota is de meest in het oog springende naam onder de bedrijven die tot dusver te kennen hebben gegeven gebruik te maken van de mogelijkheid opties te verlenen aan directieleden. De invoering bij Toyota zal nog op kleine schaal zijn met opties ter waarde van enkele tienduizenden guldens per persoon.

Toyota heeft in zijn personeelsbeleid eerder al een einde gemaakt aan de strikte hantering van het senioriteitssyteem, waarbij niet capaciteiten maar dienstjaren het belangrijkste criterium voor promotie zijn. Een steekproef onder 200 beursgenoteerde ondernemingen in Japan gaf als resultaat dat 70 procent van de bedrijven is geïnteresserd in de invoering van aandelenopties als beloning voor directieleden.

Het in dit soort zaken vaak vooruitlopende bedrijf Sony gaf haar directieleden twee jaar terug al via een omweg de kans aandelen te kopen. Het gaf obligaties uit waaraan het recht was verbonden aandelen tegen een vaste prijs te kopen. Deze rechten kocht het bedrijf echter terug om ze vervolgens door te geven aan directieleden. Begin dit jaar bleek tot dusver van 50 procent van deze rechten gebruik te zijn gemaakt. De betrokken managers hebben goede zaken gedaan want de aandelenkoers van het bedrijf is inmiddels bijna verdubbeld.

Het is voorlopig de vraag wat de concrete gevolgen van de invoering zullen zijn. “Er bestaat in Japan het idee dat de beurs riskant en duister is”, zegt Noboru Nakamura, directeur bij machinehandelaar Misumi dat in 1995 voor de directie een vergelijkbaar plan opzette als Sony. Hij spreekt daarom de hoop uit dat directieleden “met aandelenopties meer interesse zullen krijgen in de koersen van hun bedrijfsaandelen”.

Hiroshi Okumura, hoogeleraar bedrijfseconomie, stelt echter dat “de manipulatie van aandelenkoersen nog steeds normaal is in dit land”. Daarom meent hij dat het oplossen van dergelijke problemen prioriteit heeft boven de invoering van aandelenopties.

Deze invoering is in ieder geval een nieuwe, voorzichtige wijziging van het personeelsbeleid in Japan richting Angelsaksische gebruiken. De afgelopen jaren ging vooral de nieuwe term risutora (een verbastering van restructuring) als schrik door het Japanse zakenleven en kreeg veel duur personeel van middelbare leeftijd de 'tik op de schouder' als teken dat het tijd was om op te stappen.

Deze maand kondigde telecomgigant NTT nog aan dat het de komende drie jaar het personeelsbestand met een zesde wil terugbrengen. Dertigduizend man moet verdwijnen en werknemers van middelbare leeftijd hebben voor dat doel een extra jaarsalaris aangeboden gekregen als ze 'vrijwillig' opstappen. Ook het afgelopen jaar verkleinde NTT het personeelsbestand al met tienduizend man. In Japan ontstaan zodoende voor het eerst bedrijven die zich specialiseren in outplacement voor overtollig personeel. Na een leven lang voor de baas te sloven “voelt het eenzaam” opeens ongewenst te zijn, zoals een anonieme man deze week vertelde voor het journaal van de publieke omroep.