Premier Erbakan uit kritiek op de militairen

ISTANBUL, 17 JUNI. De Turkse islamitische premier, Erbakan, die onder druk van het leger en de seculiere meerderheid in het land naar verluidt morgen het premierschap neerlegt, kritiseerde gisteren op een bijeenkomst voor de buitenlandse pers in Istanbul de ondemocratische opstelling van de militairen die de politiek naar hun hand proberen te zetten.

“Het is niet aan de legertop om de binnenlandse en buitenlandse bedreigingen van Turkije te bepalen”, aldus de premier. “Dat is de taak van de regering, die vervolgens het leger om assistentie vraagt.” Zijn uitspraak is een directe verwijzing naar de dreiging vorige week van de Turkse militairen, de traditionele beschermers van het wereldlijke karakter en de Westerse oriëntatie van Turkije, om “zelfs gewapend in te grijpen” als de islamisering van Turkije niet een halt wordt toegeroepen.

Volgens de militairen is het hun grondwettelijke taak om het seculiere karakter van het land te beschermen. Ze beschuldigen Erbakan ervan dat onder zijn leiding de oriëntatie op het Westen wordt vervangen door een oriëntatie op de islam. Volgens Erbakan is Turkije een democratie waar de taken van de verschillende instituties bij wet zijn vastgelegd. Hij noemde als voorbeeld de aanpak van de PKK, die strijdt voor een onafhankelijk Turks-Koerdistan. “In 1993 besloot de toenmalige regering dat de PKK de eenheid van het land dreigde te ondermijnen. De regering gaf het leger vervolgens de opdracht om daartegen militair op te treden.”

Het is voor het eerst in de geschiedenis van de Turkse republiek dat een moslim-fundamentalistische partij aan de macht is. Erbakan en zijn Welvaartspartij strijden voor de opheffing van de staatscontrole op de godsdienst. De seculiere meerderheid, aangevoerd door het leger, wil deze juist handhaven. Via het constitutionele hof wordt geprobeerd om de Welvaartspartij op grond van antiseculiere activiteiten te ontbinden. Erbakan vergeleek deze ontwikkeling gisteren met het tijdperk-Mussolini in Italië. “Individuen kunnen worden berecht”, aldus de premier, “maar in een democratie is het onmogelijk om een partij te sluiten. Dat betekent dat de aanhangers van die partij van hun recht worden beroofd hun ideeën uit te dragen.”

Erbakan heeft sinds zijn aantreden midden vorig jaar de strijd met de militairen aangebonden door niet te buigen voor hun dictaten. Pogingen om samen met de andere politieke partijen de macht van de militairen terug te dringen mislukten omdat de Welvaartspartij er ook door de oppositie van wordt beschuldigd de democratie te gebruiken om een antidemocratisch islamitisch bewind in te voeren. Als gevolg hiervan is de polarisatie in het land toegenomen tussen de secularisten en de aanhangers van de politieke islam en wordt openlijk gesproken over militair ingrijpen als het parlement er niet in slaagt Erbakan en zijn ministers naar huis te sturen en een alternatieve regering te vormen.

Opinie-onderzoeken wijzen uit dat een meerderheid van de Turken noch de voorkeur geeft aan een staatsgreep, noch het bewind van de islamitische Welvaartpartij wil voortzetten. Hun hoop is dat het parlement er alsnog in slaagt om een oplossing te vinden, of dat er op initiatief van president Demirel een interim-kabinet wordt gevormd, dat vervroegde verkiezingen voorbereidt.

Ook de Verenigde Staten hebben duidelijk gemaakt dat ze een militair ingrijpen onaanvaardbaar achten. “Turkije moet zien te vermijden dat er buiten-constitutionele middelen worden aangewend om de huidige politieke crisis te bestrijden”, aldus de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright.