'Niet leuteren', is Koks devies in Amsterdam

Premier Kok heeft de wind er onder bij zijn Europese collega's. Nederlandse diplomaten glunderen, maar premier Dehaene heeft het gevoel dat Kok de Belgische bezwaren negeert.

AMSTERDAM, 17 JUNI. “Niet leuteren”, maant premier Kok het gezelschap Europese staats- en regeringsleiders geregeld. Bij de onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam doet hij als voorzitter van de Europese Raad alles om de vaart erin te houden. Dat wordt hem niet altijd in dank afgenomen. De Belgische premier Dehaene heeft volgens diplomaten het gevoel dat Kok over zijn bezwaren heenwalst.

Al eerder waren er geërgerde geluiden binnen de Belgische regering dat Nederland, sinds het voorzitter is van de Europese Unie, vergeten lijkt welke uitgangspositie voor de onderhandelingen het met België en Luxemburg overeenkwam. Dehaene is ontevreden over het ontwerpverdrag dat Nederland de regeringsleiders in Amsterdam heeft voorgelegd, omdat het te weinig kans biedt op hervorming van de Europese instellingen. Dehaene zou daarmee kunnen leven, als Nederland meer had gedaan om meer Europese besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid van stemmen te doen plaatshebben. Landen zouden te veel de mogelijkheid houden om besluitvorming tegen te houden, omdat volgens het ontwerpverdrag eenstemmigheid is vereist voor besluiten of omdat uitzonderingsclausules de mogelijkheid bieden meerderheidsbesluiten te blokkeren. Dehaene was gisteravond zo boos dat hij de traditionele informele ontmoeting afzegde.

Nederlandse diplomaten glunderen echter over het optreden van Kok. Hij heeft er als voorzitter zodanig de wind onder dat veel regeringsleiders netjes de hand opsteken als zij iets willen zeggen. De aanpak van 'niet leuteren' heeft gisteren tot resultaat gehad dat de regeringsleiders hun meningen over alle belangrijke onderdelen van het ontwerpverdrag hebben kunnen geven. Hoewel de meeste onderwerpen die gisteren zijn behandeld vandaag opnieuw ter discussie komen, waren diplomaten optimistisch over de kans dat de onderhandelingen vandaag tijdig kunnen worden afgerond. Vanmorgen was volledige overeenstemming nog beperkt tot onderwerpen als volksgezondheid (een aanvulling op het nationale beleid, ook ten behoeve van het verminderen van schade aan de gezondheid door drugs) en consumentenbescherming (die de EU volgens het nieuwe verdrag moet gaan waarborgen). Meningsverschillen bestaan met name nog over het buitenlands en veiligheidsbeleid, over de integratie van de defensie-organisatie West-Europese Unie (WEU) in de Europese Unie en over de Europese instellingen.

Pagina 2: Controverse over WEU naar de toekomst

Het zag er vanmorgen naar uit dat de Europese regeringsleiders hun belangrijkste meningsverschillen op de lange baan schuiven. Zo zei minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) gisteren dat getracht wordt de controverse over de WEU op te lossen door hem naar de toekomst te verplaatsen. Een groep landen wil de WEU stapsgewijs in de EU opnemen, een andere groep (Groot-Brittannië, Ierland, Denemarken en Zweden) wil daarvan niets weten. Volgens Van Mierlo komt er een verdragstekst waarin de mogelijke integratie van de WEU in de EU in het vooruitzicht wordt gesteld, maar niet dwingend wordt voorgeschreven.

Ook over de hervorming van de Europese instellingen kunnen over enkele jaren de discussies opnieuw beginnen. Volgens Van Mierlo hebben de regeringsleiders geen ruimte om te onderhandelen over zaken als de toekomstige omvang van de Europese Commissie en herziening van het stemgewicht van de lidstaten. Het stemgewicht weerspiegelt bij besluiten die met een gekwalificeerde meerderheid worden genomen, de macht van een lidstaat. Daarom hebben veel nationale parlementen zich al zo uitgesproken, dat geen regeringsleider thuis kan komen met de mededeling dat de nationale machtspositie is afgekalfd. De eigen Eurocommissaris is een even gevoelig onderwerp.

Frankrijk wil een meer politieke vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid dan het Nederlandse voorstel - door een meerderheid van de lidstaten gesteund - om de secretaris-generaal van de Europese Raad van ministers te benoemen tot speciale functionaris voor buitenlands beleid. Dat betekent dat deze functionaris verantwoording verschuldigd is aan de Europese ministers van Buitenlandse Zaken. Maar de mate waarin de gaullist Chirac de minister van de nieuwe socialistische regering van Frankrijk kan sturen, zal waarschijnlijk beperkt zijn. Dat is volgens de Duitsers de reden dat Chirac erop blijft hameren dat de functionaris iemand moet zijn die rechtstreeks onder de Europese regeringsleiders ressorteert.

De afgelopen nacht hebben Nederlandse diplomaten doorgewerkt om nieuwe ontwerp-verdragteksten te maken. Op basis daarvan zijn vanmorgen opnieuw de onderhandelingen begonnen die moeten leiden tot definitieve compromissen. De Nederlandse diplomaten hadden zich fysiek op de nacht hard werken voorbereid. Eén van hen heeft al sinds het begin van het Nederlandse voorzitterschap van de EU met opzet geen druppel alcohol gebruikt.

Bij de onderhandelingen in De Nederlandsche Bank valt volgens diplomaten op dat de Franse president Chirac gisteren weliswaar kritisch was over het door Nederland gepresenteerde ontwerp-verdrag, maar dat hij met de socialistische premier Jospin naast zich 'een eenzame figuur' lijkt. Volgens een Duitse regeringsbron doet Chirac, die tijdens de onderhandelingen voortdurend met beide benen zit te wippen, zijn uiterste best om nog enige invloed te houden.

Bondskanselier Kohl, wiens positie in eigen land steeds meer ter discussie staat, is volgens diplomaten bij de onderhandelingen minder zelfverzekerd dan men lang van hem gewend was. Net als veel andere regeringsleiders gaat Kohl dikwijls niet in op het standpunt van een collega dat hem niet bevalt. Hij toont zijn ongenoegen door te doen alsof hij ergens op reageert, maar in werkelijkheid een heel ander onderwerp aan te snijden.

Naast de besprekingen was er vanmiddag voor de regeringsleiders ook een ogenblik van ontspanning. Toen zij van De Nederlandsche Bank in Amsterdam voor de lunch naar het Amstel Hotel wandelden, kregen zij ieder op de brug over de Amstel van burgemeester Patijn een fiets als geschenk. Wie daartoe in staat was, kon de tocht fietsend voortzetten. Over collega's die na de maaltijd even in slaap sukkelen, behoeft voozitter Kok zich niet druk te maken. De ministers van Buitenlandse Zaken die naast de regeringsleiders bij de onderhandelingen aanzitten worden geacht hun bazen wakker te schudden zodra iets van belang aan de orde is.