Ek weet verhaal Marlowe te vertellen

Holland Festival. Voorstelling: On Malta naar Christopher Marlowe door Orionteatern. Bewerking, regie, choreografie: Mats Ek. Decor, kostuums: Peder Freiij. Vertaling: Karst Woudstra. Spel: Niklas Ek, Malin Ek, Ana Laguna, Nathalie Ruiz. Gezien: 15/6, Westergasfabriek Transformatorhuis. Nog te zien aldaar 17/6. Inl. (020) 621 12 11.

Het verhaal van haat en moordlust eindigt in een waas van poëzie, waar toch weer de dood doorheen schimmert. “Nu naar de eeuwige lamp”, zegt de jood Barabas tegen zijn slaaf Ithamor met wie hij het oorlogsgeweld per boot ontvlucht. Gaat hij dood? In elk geval maakt hij in de laatste zin van On Malta, de bewerking van choreograaf Mats Ek van Christopher Marlowe's De Jood van Malta (1591) de balans op: “Ik zou een ander geworden zijn als ik mijzelf was geweest.”

De verzuchting is een parafrase van het antwoord dat Barabas eerder gaf op de vraag van Lodowick, de zoon van de christelijke gouverneur van Malta, wie hij is. “Diegene die jij denkt”, zei hij. En dat geldt niet alleen voor hem, maar voor ieder personage in On Malta. Joden, christenen en moslims leven er apart together en ze zijn en worden automatisch wat eeuwenoude vooroordelen jegens elkaar willen dat ze zijn. Niet ten onrechte ziet Ek in zijn volledig herschreven versie van Marlowe's puur anti-semitische stuk parallellen met de situatie in voormalig Joegoslavië.

Als de Turken het eiland bezetten, is het kapitaal van de paria Barabas goed om de al jaren opgelopen belastingschuld van de christenen te vereffenen. Alles neemt de gouverneur hem af, behalve zijn leven. “Die vergissing” mag de jood houden en hij, afstammeling van de moordenaars van Christus, moet nog blij zijn ook. Want “de scherf die ik neem is een streling vergeleken met de kwellingen die jullie verdienen”. Barabas begaat wandaden, maar Ek verzuimt niet hem daarvoor andere argumenten te geven dan een volkseigen slechte inborst: hij maakt van Barabas, met andere woorden, een dramatisch interessant personage.

Maar een goed stuk is ook dit On Malta niet geworden, daarvoor is het te wijdlopig en te chaotisch van opbouw, al zijn de observaties van Marlowe, tijdgenoot van Shakespeare, soms prachtig: “Mijn jeugd is oud, maar mijn ouderdom is nog jong”. Mats Ek, verhalend choreograaf, weet er niettemin weg mee. Hij beschikt over uitmuntende dansers, onder wie zijn vrouw (Ana Laguna), zijn broer (Niklas Ek, die Barabas speelt) en zijn tweelingzus (Malin Ek). Iedere spier van hun tanige lijven beheerst de eclectische Ek-stijl, expressionistisch, geïnspireerd op uiteenlopende volksdansen, zeer vrij, verrassend en onvoorspelbaar. Vloeiende lyriek kan ineens omslaan in de waggeltred van trollen, de stilering wint het steeds net op tijd van de mime en de acrobatiek die Ek evenmin schuwt en zijn gebruik van de ruimte maar ook van de schaarse zetstukken zijn even vindingrijk als intensief.

De Ek-spelers zijn acteurs die kunnen bewegen en dansers die weten wat tekstbehandeling is, een zeldzame kwaliteit. Ze spreken op een niet-psychologische, declamerende toon, die hen vanzelf een soort archetypes maakt: ze zijn individu en tegelijkertijd symbool van een groep of een emotie - als in een sprookje. Hun spel heeft iets kinderlijks, enthousiasmerend en opwindend, zonder kinderachtig te worden. Zoals ook al duidelijk werd in de in opdracht van het Holland Festival voor het Nederlands Dans Theater gemaakte choreografie A sort of (die op 1 juni in première ging) weet Ek een verhaal op een wonderlijke manier te mystificeren. Hij vertelt maar hij heeft minstens zoveel oog voor wat mysterieus in het midden moet blijven. Het resultaat, in het geval van On Malta, is een boeiende totaalvoorstelling, van een zwak stuk, overigens gezet op opzwepende, ter plekke uitgevoerde muziek van Niko Röhlcke.