DE STILLE KRACHT VAN SWIFT EAGLE

Zaterdagmorgen werden de basketballers van de Chicago Bulls voor de vijfde maal wereldkampioen. In Chicago wonnen ze met 90-86 van Utah Jazz. Achter sterspeler Michael Jordan schuilt de kracht van coach Phil Jackson, filosoof en spiritueel leider.

Geef Phil Jackson een hand en je voelt respect, warmte en zachtheid. Michael Jordan kan niet genoeg herhalen wat hij eens heeft gezegd over de coach die van hem een topbasketballer heeft gemaakt. Jackson is de stille kracht van de Chicago Bulls.

Jackson is een man die overal heeft gezocht naar de zin van het bestaan maar de sportcultuur trouw is gebleven. Daar waar naijver, mannelijk gedrag en egocentrisme de toon zetten, heeft Jackson zich als evangelist van de liefde niet alleen kunnen handhaven maar zich ook kunnen ontwikkelen tot een coach die extreme karakters kan smeden tot een harmonieuze en succesvolle groep sportmannen.

Jackson worden religieuze gaven toegedicht. Hij beantwoordt bijna aan het beeld dat mensen van een man met charisma hebben. Jackson blijft op de achtergrond, uiterlijk vertoon is van secundair belang. Michael Jordan zegt aan de lichaamshouding van Jackson en diens oogopslag voldoende te hebben om te begrijpen wat zich in het brein van de coach afspeelt. Toen vorige week de eigenaar van de Bulls, Jerry Reinsdorf, zei niet langer te willen samenwerken met Jackson, dreigde Jordan zijn contract niet te verlengen.

Reinsdorf is een man die het leven van de mens op een andere manier beziet dan Jackson. Reinsdorf is rijk, machtig en de baas over de beste basketbalploeg van de wereld. Alleen op basis daarvan meent hij een bijzonder mens te zijn. Toen hij een paar jaar geleden tegen de coach zei dat mensen slechts door angst en hebzucht worden gedreven, antwoordde Jackson: “Dat kan wel waar zijn, maar ze worden ook gedreven door liefde. Mensen willen liefde. Mensen willen succes, omdat ze menen door succes de liefde te ontmoeten.”

Phil Jackson is een man met groot gezag. Hij weet wat gezag inhoudt en dat gezag afstand schept. Hij groeide op als zoon van ouders die beiden predikant waren. De Bijbel schreef hem voor hoe te leven. Zijn moeder speelde dagelijks op het orgel, zijn vader vertelde hem en zijn twee broers dat televisie, film, rock and roll door God niet werden getolereerd. Wanneer rondom het huis in Montana een storm woedde, verzamelde het gezin Jackson zich aan de tafel waarop de Bijbel lag. Dan werd gebeden en gezongen. Bijbelteksten moesten uit het hoofd worden geleerd en gepreveld wanneer de wereld dreigde te vergaan.

Maar de heilige geest werd tot zijn teleurstelling niet over Phil Jackson uitgestort. Op school vond hij gelukkig een andere passie: basketbal. Daarin kon hij zich te buiten gaan aan onvermoede driften. Op school en later de universiteit groeide hij uit tot een talentvolle basketballer. Waar zijn broers zich wijdden aan studies als psychologie en filosofie, meende Phil het geluk te kunnen vinden in basketbal. Winnen was zijn doel, verliezen was een teken van zwakte. Hij werd professional bij de New York Knicks. Maar iets in zijn lichaam en geest probeerde hem duidelijk te maken dat hij niet op de goede weg was. Zelfs toen hij met de Knicks twee keer wereldkampioen was geworden, hield hij zijn bedenkingen. “Is dit het nu? Kampioen worden en toch niet volmaakt gelukkig zijn. Ik mis een spiritueel doel.”

Hij verdiepte zich in het boeddhisme en probeerde de betekenis van de Zen-beginselen te doorgronden. Wat drijft een mens tot sport en strijd? Alles wat met religie, filosofie en psychologie te maken had, drong zich op aan zijn geest. Hij las de boeken van Carlos Castaneda over de lessen van Don Juan, hij volgde lezingen over Krishnamurti, zonderde zich af in de Lama Foundation in New Mexico en deed Sufi-ervaringen op. Hij leerde yoga en allerlei vormen van meditatie. Shunzua Suzuki werd zijn grote Zen-meester.

Een belangrijke ervaring had Jackson ook tijdens een basketbalkamp in een Indianen-reservaat van de Lakota Sioux. De kleinzoon van de legendarische Indiaanse krijger Red Cloud gaf Jackson de bijnaam Swift Eagle (snelle adelaar). Van deze Indianen leerde hij ook dat de winnaar geschenken geeft en niet ontvangt. Jackson leerde de chaos kennen als coach van collegeteams en van een team in Puerto Rico, waar corruptie hoogtij vierde. Sport, wist hij, wordt geregeerd door macht, geld en zelfverheerlijking. Sport is voor macho's, voor mannen die sterrendom nastreven, voor mannen die beter zijn dan andere mannen, voor mannen die hun vrouwelijke eigenschappen onderdrukken.

Jackson volgde een studie politicologie en recht. Hij wilde weten waarom mensen macht willen. Hij werd assistent-coach bij de New Jersey Nets, daar op handen gedragen als inspirator en uiteindelijk ontdekt door de Chicago Bulls. In 1989 werd hij hoofdcoach van de ploeg waarin Michael Jordan de baas speelde.

Jackson begreep dat basketbalspelers jongens zijn die slechts aan zichzelf dachten. Uren bracht hij door met Jordan, Pippen, Kukoc en al die anderen. Hij leerde hen te luisteren, naar zichzelf, zich te concentreren en te mediteren. Toen de vader van Pippen op sterven lag, belegde Jackson een bidstonde. Jackson vertelde Jordan dat hij pas een ster zou zijn wanneer hij anderen ook zou laten scoren. Hij vertelde de middelmatige spelers dat zij als mens niet minder waren dan Jordan en van hun eigen talenten moesten uitgaan. Hij vertelde dat een team pas een team is wanneer iedereen respect toonde voor een ander, dat iedereen elkaar nodig heeft.

Zonder Tex Winter, zijn assistent-coach, was Jackson minder waard. De 76-jarige oude Winter perfectioneerde de triangle-aanval, een spelsysteem dat zonder Pippen weinig kans van slagen zou hebben. De wankelmoedige Pippen werd door Jackson gepromoveerd tot de hoofd-verantwoordelijke wanneer de Bulls in de aanval gaan. Iedereen kreeg zijn taak, van de bijna onmisbare stoorzender Dennis Rodman tot de man van de driepunters Steve Kerr. Wanneer de triangle niet volstond, mocht Jordan zijn kwaliteiten tonen in een vrije rol. Maar, zei Jackson altijd tegen Jordan, pas wanneer de nood aan de man is, ben jij de man. Het probleem was dat Jordan te veel dacht dat hij de man was.

Michael Jordan stopte met basketballen en ging honkballen. Maar Jackson vertelde hem dat hij in zijn beste kwaliteiten moest geloven. Jackson leerde hem over de kracht van de bescheidenheid en Jackson leerde hem te relativeren. Hij leerde hem rustig te blijven op momenten dat het tegenzat. “Het leven is pas mooi als je in een één tegen één-sitiuatie voelt dat je rustig bent. Scoren is mooi, maar de rust die over je komt wanneer je scoort is het mooist. Dat geeft bevrediging.”

In het trainingscentrum van de Bulls heeft Jackson een kamer ingericht die dienst doet als meditatieruimte. Daar komen spelers en trainers veel samen. Hier hangen attributen van de Lakota Sioux Indianen: onder meer een halsketting van een berenklauw die kracht en wijsheid vertegenwoordigt, de middelste veer van een uil die harmonie uitbeeldt, een foto van opperhoofd Crazy Horse en een foto van een witte buffel, het Indiaanse symbool voor voorspoed.

Hier leest Jackson voor uit Kipling en Zen-geschriften en declameert hij Chinese fabels. “Een reis van duizend mijl begint met een ademtocht”, is een van zijn uitspraken. Jackson adviseert zijn spelers boeken over meditatie en oosterse filosofieën te lezen. In zijn boek Sacred Books, Spiritual Lessons of an hardwood warrior beschrijft Jackson hoe hij met spelers heeft gesproken over boete en schuld, over egoïsme en compassie, hoe hij voorgaat in gebed en oproept tot onbaatzuchtigheid en hoe in deze gewijde ruimte Jordan zijn ziel bloot legt.

De 51-jarige Jackson zei na het vijfde kampioenschap van de Bulls dat hij toe is aan een periode van bezinning. Orlando Magic wil hem het tweevoudige betalen van het jaarsalaris (vijf miljoen gulden) dat hij nu krijgt. Maar wat heeft het leven hem nog te bieden? Glorie en rijkdom heeft hij al genoeg gekend. Jackson wil gewoon rust in zijn hoofd.