Turks leger ageert tegen macht islamitische bedrijven

De politieke islam bedreigt het seculiere karakter van Turkije, zo waarschuwen de militairen. De steeds machtiger wordende islamitische ondernemingen zorgen voor de financiering.

ANKARA, 14 JUNI. De oproep van de Turkse legerstaf om islamitische bedrijven te boyotten, schaadt niet zozeer de commerciële belangen van de islamitische ondernemers als wel de nationale belangen van Turkije. Dat meent MUSIAD, de organisatie van islamitische ondernemers in Turkije. “Deze ondemocratische maatregel verscherpt vooral de polarisatie tussen de aanhangers van de moslim-fundamentalistische Welzijnspartij en de seculiere meerderheid in het land”, aldus plaatsvervangend algemeen-secretaris Serdar Cam.

MUSIAD heeft inmiddels 3.000 leden, veelal in de snel groeiende industriesteden in Centraal- en Zuidoost-Turkije, met een gezamenlijke omzet van 2,79 miljard dollar. Deze ondernemers, die zowel aansluiting zoeken bij de globale economie als hun islamitische identiteit wensen uit te dragen, worden als een belangrijke steunpilaar gezien van de Welvaartspartij, die sinds elf maanden aan de macht is in Turkije.

De liberale krant Milliyet (Nationaliteit) berichtte vorige week dat het leger in eigen kring een boycot heeft afgekondigd voor de aankoop van producten van ten minste zes islamitische bedrijven, variërend van biscuitfabrikanten en financieringsorganisaties tot een keten van grootwinkelbedrijven. Deze ondernemingen worden ervan beschuldigd islamitische organisaties en de Welvaartspartij op grote schaal te financieren, met als uiteindelijk doel de invoering van de shari'a, het islamitische recht.

Op de voorlichtingsbijeenkomsten deze week voor onder andere rechters, academici en journalisten over het gevaar van de politieke islam scherpten de militairen dat schrikbeeld verder aan. Volgens hen ondersteunen zeker 100 ondernemingen de radicale islam financieel. Het vermogen van de zes grootste bedrijven in deze rij wordt door het leger op meer dan 700 miljoen dollar geschat, gevolgd door vijf ondernemingen met een vermogen van tussen de 140 en 350 miljoen dollar. Deze firma's beslaan een groot terrein: onder andere de textiel, de auto-industrie, de voedingssector en de staal- en ijzerindustrie. “Een deel van deze ondernemers heeft een goede naam, zowel in Turkije zelf als in het buitenland”, aldus Cam van MUSIAD. “Een boycot tegen hen schaadt de nationale belangen.” De islamitische minister van Financiën, Abdullatif Sener, betwistte deze week “dat er sprake is van affiniteit tussen handel en religieuze oriëntatie”.

Volgens de Turkse legertop, die zichzelf ziet als de beschermer van het wereldlijke karakter en de Westerse oriëntatie van het land, is die relatie er wel degelijk. Met name de driehoek tussen de politiek, de handel en de tarikats, de mysterieuze islamitische sekten, baart de militairen steeds grotere zorgen. Voor de Welvaartspartij aan de macht kwam, waren het deze sekten die de islamitische leefstijl uitdroegen, ook al zijn de tarikats sinds de oprichting van de republiek in 1923 verboden. Met hun groeiende aandeel in de economie zijn ze in staat tal van islamitische organisaties te steunen, islamitische scholen op te zetten en de islamitische media te financieren. Een voorbeeld daarvan is Ihlas holding, de grootste islamitische onderneming in Turkije met 55 bedrijven en grote belangen in de media.

Alhoewel de legertop geen namen heeft genoemd, wijzen de populaire Turkse media vooral beschuldigend in de richting van twee bedrijven: Kombassan holding in Konya in Centraal-Turkije en Yimpas in de Anatolische stad Yozgat. Twee directeuren van deze ondernemingen werden onlangs vlak na elkaar op het vliegveld van Ankara aangehouden. De één was in het bezit van 24 kilo goud, de ander had 1,5 miljoen Duitse marken op zak. Kombassan in Konya, het bolwerk in Turkije van de politieke islam, is een van de snelst groeiende corporaties. In slechts zeven jaar tijd is de onderneming uitgegroeid tot een conglomoraat met 26.000 werknemers in 26 fabrieken. Yimbas, een vleesverwerkend bedrijf, is opgericht door fanatiek-islamitisch georiënteerde Turken die in Duitsland leven. Deze worden er van verdacht heimelijk te werken aan de omverwerping van het seculiere Turkije.

Een ander zorgenkind van de legertop is de strategische energiesector. Sinds het aan de macht komen van de Welvaartspartij komen met name de elektriciteitsbedrijven in steden waar fundamentalistische burgemeesters het voor het zeggen hebben in handen van islamitische ondernemingen. Dat gebeurt in het kader van de voortschrijdende privatisering. Om te voorkomen dat de aanhangers van de fundamentalistische premier Necmettin Erbakan tevens de hand leggen op de militaire industrie heeft de militaire top hen op de zwarte lijst geplaatst. Islamitische ondernemers worden uitgesloten van offertes die door het leger, de marine, de luchtmacht en de jandarma (militaire politie) worden uitgegeven. “Het eigenlijke probleem”, aldus Erol Yarar, voorzitter van MUSIAD, “is dat de jonge en dynamische ondernemers uit Anatolië een steeds groter aandeel krijgen in de Turkse economie. Dat steekt de bestaande ondernemers, die sinds enkele maanden onrust en terreur zaaien.”