Kasparov onder de mensen

Toen Kasparov de match tegen Deep Blue had verloren zei mijn melkboer: “Zo, jullie schakers kunnen nu in de WW, nietwaar?“ Ongeveer hetzelfde kreeg ik van vele kanten te horen, ook van een verslaggever van de Belgische radio, die het beleefd in de vorm van een vraag formuleerde: Is er hierna nog een toekomst voor het schaken? Ik zei dat er nog een schitterende toekomst voor het menselijke schaak was, maar ik wist niet of ik het meende.

Ik correspondeerde in die tijd met een computerdeskundige die in New York de match had gevolgd. Hij schreef: “Heb jij nog een melkboer? Dat zoiets nog steeds bestaat, dat geeft toch goede moed voor je eigen beroep.“ Dat kon me ook niet opmonteren.

De stem des volks is op den duur de mening van de sponsor. Zal het in de toekomst nog aantrekkelijk zijn om geld te stoppen in een bezigheid waarvan het grote publiek het idee heeft dat computers er beter in zijn?

In de tijd van de auto worden nog steeds hardloopwedstrijden gehouden, wordt vaak gezegd. Je kan ook een andere vergelijking maken. Vroeger traden soms rekenwonders op die getallen van tientallen cijfers in een oogwenk met elkaar konden vermenigvuldigen. Toen de computers kwamen werden er wedstrijden tussen de menselijke en de elektronische rekenaars georganiseerd en de mens won nog wel eens. Nu allang niet meer natuurlijk. Er bestaan vast nog steeds rekenwonders en het is nog even knap als vroeger wat ze kunnen, maar niemand zou meer naar hun optreden gaan kijken. Het is triviaal geworden in het computertijdperk.

De schaaktijdschriften peperen Kasparov de nederlaag lelijk in. Vernedering! schrijft Europe Echecs op de voorkaft bij een foto van het akelig verwrongen gelaat van Kasparov. Kasparov vernietigt zichzelf, schrijft New in Chess. Armageddon! roept Inside Chess. Men is het er over eens dat Kasparov met miserabel spel zichzelf om zeep heeft gebracht, er wordt geopperd dat er nog steeds tientallen schakers zijn die wel van Deep Blue zouden winnen, maar iedereen beseft dat die waarheid er weinig toe doet en dat in de ogen van het grote publiek de schaakstrijd tussen mens en computer voorgoed gestreden is.

Er werd gespeculeerd dat Kasparov nu een toontje lager zou moeten zingen. De superschaker die opgeeft in remisestelling en in een andere partij op de zevende zet al de beslissende fout maakt. Die zegt dat hij zich schaamt voor zijn spel en vervolgens kinderachtig zeurt om revanche in een 'echte match', terwijl de echte match net achter de rug is. Gedemoraliseerd en bespot door zijn collega's zou hij bij hen er de wind misschien ook niet meer onder hebben. De wens was de vader van de gedachte. Men zou het hem wel gunnen, de man die de eer van de schaakwereld prematuur verkwanseld had.

Maar zie. Woensdag begon in het Russische Novgorod een sterk toernooi. Zes spelers. Kasparov, Kramnik, Topalov, Short, Gelfand en Barejev. Dubbelrondig. Met een experimentele puntentelling: drie punten voor een overwinning, één voor een remise. Een schaaktoernooi moet tegenwoordig iets raars hebben om aandacht te trekken. In de eerste ronde was van de vermoede algehele demoralisatie van Kasparov niets te merken.

Wit Kasparov- zwart Gelfand

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 d7-d5 6. Lf1-g2 d5xc4 7. Pf3-e5 Lf8-b4+ Een avontuurlijke en enigszins dubieuze variant waar zwartspelers naar grijpen als ze graag willen winnen, bijvoorbeeld in Karpov-Timman, Kuala Lumpur 1990. 8. Ke1-f1 Lb4-d6 9. Pe5xc4 Na 9. Lxa8 Lxe5 dreigt zwart behalve slaan op d4 ook 10...c6. 9...Pf6-d5 10. e2-e4 Pd5-e7 11. Lc1-b2 Na 11. e5 zou weer 11...Lxe5 komen. 11...Pb8-c6 12. Pb1-d2 0-0 13. Kf1-g1 b6-b5 14. Pc4xd6 Misschien is dit een nieuwe zet, 14. Pe3 is al eens gespeeld. 14...c7xd6 15. h2-h4 Dd8-b6 16. h4-h5 h7-h6 16...Pxd4 zou wit na 17. h6 sterke aanval langs de diagonaal a1-h8 geven. 17. d4-d5 Pc6-e5 18. Pd2-f1 b5-b4 19. Lb2-d4 Db6-a5 20. Pf1-e3 Hier en nog een paar zetten lang kan wit een pion winnen door op e5 en e6 te slaan, gevolgd door Dd6, maar zwart zou tegenspel krijgen. 20...Ta8-c8 21. Th1-h4 Tc8-c7 22. Dd1-d2 Behalve eerder genoemde pionwinst zit nu ook 23. Pg4 Pxg4 24. Txg4 met de dreiging 25. Dxh6 in de stelling. Als zwart ter preventie 22...Kh8 zou spelen, verliest hij een stuk door 23. Lxe5 dxe5 24. d6.

22...Tc7-c3 Het is niet vrijwillig dat zwart dit offer brengt. Nu heeft hij 23...Td3 als antwoord op 23. Pg4 23. Ld4xc3 Zelfs nu zou 23. Pg4 in aanmerking komen, maar Kasparov doet het simpeler. Het lijkt of zwart nog mooie compensatie voor de kwaliteit krijgt, maar het wordt niets. 23...b4xc3 24. Dd2-d4 e6xd5 25. e4xd5 Da5-c7 26. Dd4-d1 Tf8-c8 27. Lg2-e4 Dc7-b6 28. Th4-f4 La6-b7 29. Ta1-c1 Db6-a5 30. Tc1-c2 Kg8-h8 31. Le4-g2 Lb7-a6 32. Tf4-a4 Da5-b6 33. Pe3-c4 La6xc4 34. b3xc4 Pe7-f5 35. Tc2xc3 Pf5-d4 Een teken dat hij in ernstige tijdnood moet zijn geweest. 36. c4-c5 Tc8xc5 37. Dd1xd4 Zwart gaf op.

Anand was ook uitgenodigd in Novgorod, maar hij maakte het zich gemakkelijk door dicht bij huis, in het Spaanse Leon, een match van zes partijen te spelen tegen Illescas, de beste Spaanse schaker als je de allochtonen Anand, Sjirov, Topalov en Salov niet meerekent. Na vijf partijen staat het 3,5-1,5 voor Anand.

Wit Illescas-zwart Anand, tweede matchpartij

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 d5xc4 3. Pg1-f3 a7-a6 4. e2-e3 Pg8-f6 5. Lf1xc4 e7-e6 6. 0-0 c7-c5 7. Lc4-b3 Pb8-c6 8. Dd1-e2 c5xd4 9. Tf1-d1 Lf8-e7 10. e3xd4 Pc6-a5 11. Lb3-c2 b7-b5 12. Pb1-c3 Lc8-b7 13. Pf3-e5 Ta8-c8 14. a2-a3 Is dit nodig? De normale zet 14. Lg5 ziet er beter uit. 14...0-0 15. Td1-d3 Hiermee verplicht wit zich tot een groot avontuur dat niet goed afloopt. 15...Pa5-c4 16. Td3-g3 Over deze zet, de logische consequentie van zijn vorige, dacht Illescas meer dan een half uur na. 16...Dd8xd4 En Anand antwoordde vrijwel meteen, wat heel vervelend voor Illescas moet zijn geweest. 17. Lc1-h6 Pc4xe5 18. Tg3xg7+ Kg8-h8 19. Ta1-d1 Dd4-c5

20. Td1-d5 Alles even mooi, maar goed is het niet. Wit zal in schoonheid sterven. 20...Lb7xd5 21. De2xe5 Tot zover had wit gerekend. Hij dreigt 22. Txh7+ 21...Ld5-e4! Maar Anand zag een zet verder. Wit blijft beslissend materiaal achter en gaf op.