Verzakking mogelijk gevolg van aardgaswinning; Barsten in Bruinsma's boerderij

De gebroeders Bruinsma uit Warten (Friesland) hebben oliemaatschappij Elf Petroland voor de rechter gedaagd. De vele barsten en scheuren in hun boerderij zouden een gevolg zijn van gaswinning.

WARTEN, 13 JUNI. Trillen, kraken, gruis dat uit de muur valt. M. Bruinsma uit Warten dacht aanvankelijk aan een aardbevinkje. Tot hij door leden van de Wurkgroep Gaswinning Boarnsterhim werd gewezen op de relatie met de winning van aardgas in het gebied. “Ik had die gasputten natuurlijk wel gezien. Door de winning wordt de druk weggehaald van de ondergrond. De bovengrond zakt in en gaat schuiven. Zo ontstaan die trillingen.” Vooral met harde storm kan het vervaarlijk tekeergaan, zegt hij. “We hebben het nu zo'n vier keer meegemaakt.”

De vijftig jaar oude boerderij van de gebroeders Bruinsma ligt verscholen tussen de wilgen, op enkele honderden meters van het Prinses Margrietkanaal, buiten Warten. Buiten tuimelen de katten over elkaar heen. Zij lijken de enige die het nog naar hun zin hebben op de 'pleats' (boerderij). De buitenmuren zijn getooid met centimeters lange scheuren die van boven naar beneden en van rechts naar links lopen. Enkele heeft Bruinsma gevoegd. “Maar veel helpt het niet”, zegt hij als hij een nieuwe scheur aanwijst die door het voegsel barst. “Het is om moedeloos van te worden. De lol van het wonen op deze overigens prachtige plek gaat er zo van af. De onzekerheid is het ergst. Je vraagt je steeds af wat de grond gaat doen.” Vrienden raden hem aan de boerderij te verkopen. “Maar ja, wie wil dit nou kopen?” Toen de Bruinsma's de boerderij elf jaar geleden kochten, waren er al wel enkele kleine scheurtjes te zien. Bruinsma: “Maar het is de laatste jaren alleen maar erger geworden. Een aannemer zei dat hij zijn werknemers hier niet in wilde laten wonen. Te gevaarlijk.”

De Wurkgroep Gaswinning Boarnsterhim doet al bijna tien jaar onderzoek naar de relatie tussen gaswinning en scheurvorming in gebouwen. In het gebied tussen de dorpen Grou, Warten en Wergea staan 37 boerderijen die schade opliepen in de periode dat er in het gebied gas gewonnen werd. De Delftse student ingenieursgeologie S. Clements inventariseerde de diverse schadegevallen in 1989. Na een jarenlange strijd besloot de Wurkgroep na overleg met advocaat mr. V. Both Petroland te dagvaarden voor de door de Bruinsma's geleden schade aan hun boerderij. Het is voor het eerst dat een particulier een oliemaatschappij om deze reden voor de rechter daagt. “Wij stellen Petroland aansprakelijk”, aldus Both. De civiele zaak zal verder schriftelijk worden afgehandeld. Hoe hoog de schadeclaim is, kan Both niet precies zeggen, maar gedacht moet worden aan enkele tonnen. Geld dat nodig is voor de bouw van een nieuwe boerderij. Both denkt met de Mijnwet in de hand een kans te maken de schade te verhalen op Petroland. “In de jaren vijftig en zestig kregen particulieren in Limburg ook schade vergoed van particuliere mijnmaatschappijen, omdat door de steenkoolwinning verzakkingen optraden.”

Both zal de rechtbank vragen om een principe-uitspraak te doen, die erop neerkomt dat Elf Petroland moet bewijzen dat de schade niet het gevolg is van gaswinning. De Rotterdamse hoogleraar mr. J.M. van Dunné betoogde in een rapport dat hij in opdracht van de provincie Fryslân schreef, dat deze omgekeerde bewijslast als geldend recht moet worden beschouwd. Both zal ook als argument aanvoeren dat Petroland de voorschriften van de verleende concessie heeft overtreden. In dit voorschrift staat dat de concessiehouder het werk zodanig moet verrichten, dat er geen schade optreedt. De advocaat pleit voor de stichting van een fonds waaruit particulieren schadeloos kunnen worden gesteld. Bruinsma is voorstander van zo'n schadefonds. “Met de gaswinning zijn grote economische belangen gemoeid. Maar de schade moet niet afgewenteld worden op burgers.” Hij hoopt op een schaderegeling. “Ik denk dat we een redelijke kans maken. De oliemaatschappijen geven in elk geval al toe dat bodemdaling een gevolg van gaswinning kan zijn.”

Woordvoerster M. de Ree van Elf Petroland zegt niet blij te zijn met de rechtszaak. “Het is nooit leuk als je voor de rechter wordt gedaagd.” Petroland neemt de zaak serieus, maar volgens haar is er geen verband tussen de scheuren en de gaswinning. “Een groot onafhankelijk onderzoek in 1991 heeft dat ook aangetoond. De mate van verzakking in dit gebied als gevolg van gaswinning is buitengewoon gering en vindt bovendien gelijkmatig plaats.”