Romeinen stemmen over melk

De Romeinen kunnen zich zondag uitspreken over een probleem dat de lokale politiek al maanden bezighoudt: moet het stadsbestuur behalve voor de 'gemeentepils' ook verantwoordelijk blijven voor de gemeentemelk?

ROME, 13 JUNI. Privatisering van het waterleidingbedrijf staat niet ter discussie. Water is een publiek goed dat alleen maar duurder wordt als concurrende bedrijven allemaal zelf leidingen moeten gaan leggen. Voor melk geldt dat niet, zegt het linkse gemeentebestuur. Dat wil de Melkcentrale verkopen.

De felle weerstanden die dat plan heeft opgeroepen, vormen een miniatuur van de politieke weerstanden die het kabinet moet overwinnen om grote staatsbedrijven als de staatsenergieholding Eni of het telecommunicatiebedrijf Stet te privatiseren. Bedrijven in overheidshanden geven politieke partijen een extra instrument om macht en invloed uit te oefenen. Daarom hebben de tegenstanders van het Romeinse gemeentebestuur een consultatief referendum georganiseerd om te proberen privatisering tegen te houden.

Voor burgemeester Francesco Rutelli ligt de zaak in Rome betrekkelijk simpel. De gemeentelijke melkcentrale verliest ongeveer 23 miljoen gulden per jaar, zet per werknemer ongeveer twintig procent minder om dan vergelijkbare bedrijven in de particuliere sector en worstelt met productiekosten die twintig procent hoger zijn. Aangezien Rutelli geen strategisch belang ziet in een gemeentelijke melkvoorziening en er genoeg aspirant-kopers zijn, wil hij de fabriek privatiseren.

Dat plan stuit op fel verzet van een heterogene coalitie. De communisten zijn consequent tegen alle privatiseringen, dus ook van de melkcentrale. Zij vinden dat de overheid, landelijk of lokaal, per definitie een grote economische rol moeten spelen.

De communisten worden hierin gesteund door de gemeenteraadsleden van de Nationale Alliantie (AN), de voormalige neofascisten, die ook geloven in een sterke staat. AN roept dat de kwaliteit in gevaar komt en dat de contracten met de melkveehouders in de omgeving van Rome niet mogen worden opgezegd. “Als de centrale wordt geprivatiseerd, komt de winst boven de kwaliteit”, zegt AN-gemeenteraadslid Teodoro Buontempo.

Ook Forza Italia, de partij van mediamagnaat Silvio Berlusconi die voortdurend het liberalisme preekt, is in dit concrete geval tegen privatisering en verdedigt het gemeentesocialisme. Antonio Marzano, de economische woordvoerder van de partij, voert als argument voor deze merkwaardige ommezwaai aan dat Rutelli de melkcentrale wil verkopen aan politieke vriendjes en daarom bewust onduidelijkheid laat bestaan over de vraag hoe de privatisering zou moeten verlopen.

De curieuze manoeuvres van deze gelegenheidscoalitie hebben de woede gewekt van de algemeen directeur van de werkgeversorganisatie Confindustria, Innocenzo Cipolletta. Het referendum in Rome, dat tegelijkertijd met zeven nationale correctieve referenda wordt gehouden, “is een voorbeeld van Italiaanse waanzin”, schreef hij woensdag in zijn krant Il Sole 24 Ore. “De corporaties die zich verzetten tegen de privatisering van de Melkcentrale in Rome vertegenwoordigen een doorsnede van het oude Italië dat leeft en heeft geleefd in de praktijken van cliëntelisme en die van de publieke zaak een soort Cosa Nostra heeft gemaakt.” Hij schreef dat privatisering in het voordeel van de consument werkt en leidt tot betere waar voor minder geld. Sommige politici willen dat niet, want “bij een melkcentrale komen heel veel belangen samen”. De vierhonderd mensen die er werken en bang zijn voor hun baan of hun arbeidsomstandigheden, de boeren die aanleveren en prijsverlaging vrezen, het zijn allemaal kiezers. En met een omzet van ongeveer 230 miljoen gulden door de Melkcentrale kunnen partijen soms ergens een financieel voordeeltje halen.

Cipolletta hoopt dat de Romeinen zondag “een kleine maar belangrijke stap zetten om afstand te nemen van een verleden dat we achter ons willen laten”. De uitslag is uiterst onzeker. In Bologna is een vergelijkbaar plan, om de gemeente-apotheken te privatiseren, gestrand. Bovendien wordt behalve over de privatisering van de Melkcentrale ook gestemd over privatisering van het elektriciteitsbedrijf, en hiervan zien misschien minder Romeinen de logica in.

Rutelli zegt dat het voor de gemeentekassen beter is geld te verdienen aan de verkoop van de Melkcentrale dan daar steeds geld bij te moeten doen. Zijn tegenstanders vinden dat de burgemeester niet alleen in termen van lires moet denken, maar ook van macht en invloed. Dat is precies de manier van denken waarvan dat deel van Italië dat streeft naar politieke vernieuwing, afstand wil nemen.