Commissie ziet niets in vaccineren varkens

In Nederland gaan steeds meer stemmen op om het meest efficiënte middel tegen de varkenspest te gebruiken: vaccinatie. Maar de Europese Unie verbiedt dit. Landbouwcommissaris Fischler is niet te overtuigen. “Het vaccineren van varkens heeft veel nadelen.”

STRAATSBURG, 13 JUNI. Een Nederlands landschap zonder dieren in zacht groene tinten. Het schilderijtje hangt aan de muur van de werkkamer in Straatsburg van Europees Landbouwcommissaris Franz Fischler die de laatste weken herhaaldelijk sprak met minister Van Aartsen (Landbouw). De Tweede Kamer heeft er bij de bewindsman op aangedrongen Brussel zo snel mogelijk te overtuigen van het feit dat vaccinatie in verband met de varkenspest mogelijk moet zijn. Kamerlid Ter Veer (D66) wilde de minister zelfs via een motie dwingen desnoods zonder toestemming van Brussel te gaan enten.

Inmiddels zijn in Nederland ruim anderhalf miljoen varkens vernietigd, in Zuid-Nederland mogen geen varkens meer worden vervoerd, verdachte bedrijven worden preventief geruimd, in de pesthaard is fokken verboden en jonge biggen krijgen vrijwel direct na de geboorte een dodelijke spuit in het lijf gedrukt. Talloze maatregelen, maar vooralsnog hebben ze het virus niet tot staan gebracht. Dierenartsen en wetenschappers zien vaccinatie nog als het enige middel om het virus in te dammen.

Maar de Oostenrijker Fischler is heel duidelijk geweest tegen Van Aartsen: het non-vaccinatiebeleid gaat niet op de helling. Omdat het vlees van gevaccineerde varkens niet te onderscheiden valt van met pest besmet vlees, willen landen buiten de Europese Unie, met name de Verenigde Staten, dergelijk vlees niet invoeren. Een nieuw, zogenoemd markervaccin zou uitkomst kunnen bieden, omdat het een verschil laat zien tussen besmet vlees en gevaccineerd vlees. Alleen is het markervaccin nog niet voldoende getest.

Fischler is niet van plan Nederland een uitzonderingspositie te geven als het gaat om het inenten van varkens. “We zijn zeer tegen een vaccinatiebeleid binnen de Europese Unie. Ik denk dat Van Aartsen in zijn verantwoordelijkheid als Landbouwminister ook alle nadelen van het vaccineren kent.”

Hoeveel kans maakt Nederland als het bij de Europese Commissie een voorstel indient om te gaan vaccineren tegen de varkenspest?

“Als we het over vaccineren hebben dan praten we alleen over noodvaccinaties, want we zijn zeer tegen een vaccinatiebeleid waarbij met regelmaat wordt geënt. Exporteren is uitgesloten zolang er wordt gevaccineerd. Dat betekent dat alle exporten van levende varkens en varkensvlees vanuit Nederland verboden zullen zijn voor de periode van ongeveer anderhalf jaar. Maar er is één alternatief. Je kan de varkens die geënt zijn daarna vernietigen, maar daarvoor heb je een duidelijk systeem voor de identificatie van varkens nodig.

“Een andere moeilijkheid is dat als de Europese Commissie een dergelijk nood-vaccinatieprogramma voorstelt, het nog maar de vraag is of dat wel door de andere lidstaten zal worden geaccepteerd. Drie jaar geleden bijvoorbeeld, toen de varkenspest in Duitsland op het hoogtepunt was, waren alle andere lidstaten tegen vaccinatie. Vaccineren heeft veel nadelen. Het is veel beter om door te gaan met het huidige beleid en niet te gaan vaccineren totdat het markervaccin beschikbaar is.”

Maar het markervaccin is nog niet beschikbaar, omdat het nog enkele testen moet ondergaan. Is het mogelijk dat zo'n test wordt gedaan in het met varkenspest besmette gebied in Nederland?

“Persoonlijk ben ik niet tegen experimenten of testen, maar het zal duidelijk zijn dat bij een experiment alle varkens die worden gebruikt sowieso vernietigd moeten worden. Men moet zich wel bedenken dat het bij een test om een zeer gering aantal varkens gaat. Want een testprogramma waarbij honderdduizenden dieren worden geënt is geen test meer.”

Als Van Aartsen om een proef met het markervaccin vraagt en hij geeft de zekerheid dat geënte varkens worden vernietigd, zal er dan een exportverbod voor varkensvlees worden ingesteld?

“Nee, dan niet.”

De boeren in Nederland zijn er voorstander van om het huidige vaccin alleen in de echte pesthaarden te gaan gebruiken. Het virus zou daar dan sneller onder controle zijn en bovendien zou dat een oplossing kunnen bieden voor het gebrek aan destructiecapaciteit. De varkens kunnen na verloop van tijd dan alsnog worden vernietigd terwijl de export van vlees kan doorgaan.

Is het vaccineren in de echte pesthaarden een reële optie?

“Daar is nog geen besluit over genomen. Dat moet namelijk worden aangemeld in Genève, in verband met de export van varkensvlees naar landen buiten de Europese Unie. We weten niet of ze dergelijke programma's zullen accepteren, omdat tot nu toe - en dat is ook onderdeel van de export afspraken - we geen vaccinatie gebruiken tegen varkenspest. We moeten heel voorzichtig zijn met dit soort programma's, want het feit is dat je geen verschil kunt zien tussen gezonde dieren en gevaccineerde of zieke dieren. De consequentie van enten zou zelfs kunnen zijn dat het moeilijker wordt om de ziekte onder controle te krijgen. Geënte varkens kunnen in sommige gevallen nog wel het virus overdragen.”

Is het illegaal als Nederland gaat enten zonder toestemming van de Europese Commissie?

“Ja, dat is zo. Dat mag volgens de richtlijn niet. Als Nederland een vaccinatieprogramma introduceert zonder de toestemming van de Unie zal de consequentie zijn dat er een zaak wordt aangespannen voor het Europese Hof.”

In Nederland groeit intussen de kritiek op Van Aartsen omdat hij het pestvirus met de huidige maatregelen niet onder controle lijkt te krijgen, terwijl er al meer dan anderhalf miljoen varkens zijn vernietigd. Is die kritiek in uw ogen terecht?

“Het is begrijpelijk dat de kritiek groeit. Ik denk dat het bestrijden van zo'n ziekte op een brute wijze moet gebeuren om resultaat te kunnen hebben. Aan de andere kant moeten de mensen begrijpen dat hoe strenger de maatregelen zijn hoe eerder we terug kunnen naar een normale situatie.”

Vaccineren lijkt voorlopig dus uitgesloten. Hoe lang gaat de commissie nog door met het subsidiëren van de destructie van honderdduizenden varkens in Nederland?

“We moeten al onze lidstaten op dezelfde manier behandelen. We hebben dit systeem van het opkopen van dieren geïntroduceerd tijdens de pest in Duitsland. We hebben het vervolgens doorgezet in Groot-Brittannië waar nu ook dieren vernietigd worden vanwege de gekke-koeienziekte. En nu Nederland de varkenspest heeft zullen dezelfde principes gelden.”