Bezwerende formules en dodelijke saamhorigheid

Hoewel ik per dag ten minste drie kranten lees en ook anderszins midden in het leven sta, moet u mij niet vragen wat al die Europese regeringsleiders nu precies in het Verdrag van Amsterdam willen afspreken. Verder dan wat vage steekwoorden als werkloosheidsbestrijding, binnen-buiten-grenzen en een gezamenlijke munt kom ik eigenlijk niet.

De Europese zaak leeft kennelijk niet echt voor me en daar kwam ook gisteren, na het zien van Marcel van Dams debatprogramma De Achterkant van het Gelijk, geen verandering in.

Het is een beetje flauw om te zeggen dat De Achterkant van het Gelijk niet meer is wat het geweest is, al is het zeker waar dat het programma aan spitsvondigheid heeft ingeboet. Toen Van Dam er vijftien jaar geleden mee begon, waren zijn gesprekspartners nog onbekend met wat de presentator in zijn typerende bescheidenheid 'de socratische ondervragingsmethode' had genoemd. Die methode bestond eruit dat Van Dam een hypothetisch geval consequent op de spits dreef, zodat zijn gesprekspartners via een omweg gedwongen werden veel explicieter te antwoorden dan zij van plan waren. Maar veelvuldig gebruik maakte de methode doorzichtig, zoals een IQ-test ook zijn waarde verliest wanneer men in staat wordt gesteld met het soort vragen te oefenen.

Gisteren had Van Dam de acht fractievoorzitters uit de Tweede Kamer verzameld om hen te ondervragen over allerlei Europese kwesties. Helaas, echt spannend werd het nooit. Het was meer een schoolklas met een bovenmeester, maar dan op de dag na de examens. Alle leerlingen zaten er ontspannen bij, alsof er toch niets meer kon gebeuren. En dat is, goed beschouwd, natuurlijk ook de situatie op het Europese front. Niemand kan meer terug. Zelfs formeel is het voor de staten al niet meer mogelijk het lidmaatschap van de EG op te zeggen. Van Mierlo kan zich nog wel het zweet van het voorhoofd wissen en beweren dat het allemaal kantje boord is, maar iedereen weet dat zo'n top toch niet mag mislukken. Voor wat nu nog niet beslist kan worden staat een team van ambtenaren klaar om een reeks van bezwerende formules op te stellen.

Precies zo ging het in De Achterkant van het Gelijk. Sommige gesprekspartners erkenden wel dat er ergens een probleem lag, of dat wij iets niet zonder meer moesten accepteren, maar uiteindelijk deed iedereen meer zijn best de overeenkomsten te vinden dan de verschillen. Eensgezind was men ook ten aanzien van de Europese boeman Le Pen, die door Van Dam steeds Le Pain werd genoemd.

Zo'n saamhorigheid is natuurlijk heel nuttig bij het opstellen van een verdrag, maar dodelijk voor een discussieprogramma op de televisie.

Waar de inhoud algemeen en vaag moet blijven, hebben woorden de neiging zichzelf op te blazen. Amsterdam, capital of inspiration, is het motto voor de komende week. Zembla liet een hilarisch beeld zien van de Amsterdamse pogingen om via de Europese top het geschonden imago van sex, drugs en rock & roll weer op te krikken. De rondvaartboot waarmee de bezoldigde stadspromotor met de buitenlandse pers door de grachten voer, werd onderweg bekogeld met verfbommen. Amsterdam blijft een lastige stad met lastige bewoners, zei de zojuist van een gordelroos herstelde burgemeester tegen de journalisten. Verder kwamen wij te weten dat Tom Jones, als cadeautje aan de Amsterdammers, is gevraagd om in de Gouden Bocht een openluchtconcert te geven, maar dat men zich tenslotte toch weer heeft moeten behelpen met de onvermijdelijke Paul de Leeuw.

Julliet Greco komt trouwens ook al niet naar Amsterdam. Daarnaast bracht de lokale zender AT5 allerlei aanvullende informatie. Wist u bijvoorbeeld dat er in de Amsterdamse haven een cruiseschip is neergelegd, dat helemaal is volgestouwd met politieagenten? Tussen de Europese bedrijven door zond AT5 ook een programma uit over de krakersrellen van 3 maart 1980.

Voormalig radio-verslaggever Stan van Houcke deed ter plekke nog eens verslag van wat er 17 jaar geleden was gebeurd. De participerende journalist Van Houcke is inmiddels grijs geworden, maar verder bleek hij in niets te zijn veranderd. Halverwege zijn verslag kwam er een open mercedes door de Vondelstraat gereden.

Alert draaide de verslaggever zich om en zei tegen de bestuurder: “Zo, leuk autootje. Zeg eens eerlijk, hoe heb je dat verdiend?”.