Verstoten vaders

BODEGRAVEN. De tekening voor vaderdag in de klas is een jaarlijks terugkerende bezoeking voor sommige leerlingen. Hun vader is niet dood, maar achter de horizon verdwenen na echtscheiding, opgegeven en verwenst door hun moeder. Niemand mag zeggen dat zoon of dochter op hem lijkt. Nagedachtenis verboden.

Schuchter en nutteloos geworden staat de verstotene aan de schoolpoort om een glimp van zijn kind op te vangen. Begripvolle leerkrachten laten hem bij de verjaardag van hun kind een half uurtje binnen om cadeautjes te geven. Zo nu en dan rijdt hij door de straat om te zien hoe ze het maken, maar zodra de kinderen de auto in zicht krijgen, trekken ze zich schuw terug. De kaartjes en cheques die hij stuurt komen niet aan.

Dat overkwam L. Bevaart (50) uit Bodegraven, nu al 11 jaar gescheiden. Al die tijd moest hij het doen zonder zijn twee kinderen, die een paar straten verderop woonden. Dat was niet de afspraak. De bezoekregeling leek in orde. Bij zijn computerbedrijf was hij van functie veranderd zodat hij niet hoefde te reizen en meer tijd overhield voor de kinderen. Maar de speciaal ingerichte kinderkamers bleven leeg. De moeder weigerde de kinderen een weekeinde in de twee weken te laten gaan. Als hij de kinderen kwam ophalen, bleef de deur dicht. Tot zijn inmiddels meerderjarige en zelfstandig wonende zoon eind vorig jaar voor de deur stond. Sindsdien komt hij elk weekeinde, van vrijdagavond tot maandagochtend, om de gemiste uren in te halen met badminton en lange gesprekken. Zijn vader blijkt niet de potentiële ontvoerder die hem thuis was beschreven. Nu pas beseft hij wat hem al die tijd is onthouden. “Wij hebben je gewoon gehaat”, bekende hij aan zijn vader.

Bevaart beschrijft zijn toestand met zijn tweede vrouw aan zijn zijde in zijn studeerkamer, wat eigenlijk de slaapkamer voor zijn zoon had moeten zijn. Bodegraven is een groeilocatie bij Gouda, met veel groen en forse Duitse middenklassers op uitgespaarde parkeerplaatsen en straatnamen als Beemdgras, Hoornblad of Goudplevier. Kinderen rolschaatsen en skateboarden over de weg. Maar voor Bevaart werd het idee van gezin een kwelling, ook na zijn latere tweede huwelijk. De dochter van zijn tweede vrouw durfde hem niet te feliciteren met vaderdag.

Het werkt in Nederland nu eenmaal zo dat de zorgende ouder na een echtscheiding, meestal de moeder, het omgangsrecht gemakkelijk in de wind kan slaan. “In het belang van het kind” staat er geen sanctie op weigering om het kind mee te geven. Ook als de rechter het omgangsrecht erkent, kan de vader het niet afdwingen. Wat heeft het voor zin om een moeder te gijzelen? Advocaten raden het hun cliënten af om er werk van te maken. Zonde van het geld en de moeite.

Een wetsontwerp moet de niet-zorgende ouder ook gezag geven over het kind. Er komt meer bemiddeling. Maar volgens Bevaart heeft uitpraten onder leiding van een derde geen zin zonder sancties. Zodra er een akkoord is, kan de zorgouder de omgangsregeling later alsnog negeren. De nieuwe partner krijgt na drie jaar samenwonen ook een deel van het ouderlijk gezag en dan wordt het twee tegen één. Wie gelijk heeft valt in dergelijke gevallen nooit uit te maken. Het Amerikaanse wettelijke Salomonsoordeel is aantrekkelijker: de weigerachtige zorgouder moet het kind afstaan aan de ander.

Na een tijd van grote aandacht voor het éénoudergezin is de rol van de vader in de opvoeding terug op de agenda voor maatschappijverbetering. De Stichting Ideële Reclame is gisteren zelfs met een campagne begonnen om mannen meer te betrekken bij huishouden en gezin. Maar in de praktijk van het familierecht wordt bij echtscheiding het kind meestal aan de moeder toegewezen, zelfs als cool daddy het verder heeft gezocht dan de Efteling en de zorgende taak op zich heeft genomen. In het bestand van Bevaart, voorzitter van de Stichting Dwaze Vaders, zijn zorgvaders die in één klap hun vrouw en kinderen verloren.

Echtscheiding met kidnapping. Het omgekeerde komt ook voor, maar minder. Ria Meester (50) had van de rechter haar baan moeten opzeggen als zij het zorgouderschap wilde behouden. Haar scheidende man was werkloos en behield de dochter. Ze is nu 24 jaar, maar heeft haar dochter nooit meer teruggezien.

Als de echtscheidende partners het onderling oneens zijn, houdt de Kinderbescherming een onderzoek dat soms jaren kan duren, zodat de kinderen gewend raken aan een leven zonder vader. “Voorlopig geen omgang” wordt steeds permanenter. Toch ontstaan echtscheidingen meestal niet door opvoedingsproblemen.

A. Bevaart-Van der Wal, de tweede vrouw van Bevaart, was in de jaren zestig gescheiden, toen men er nog schande van sprak. In de jaren zeventig begon de grote golf huwelijksbreuken, ook in Bodegraven, waar weinig te doen was voor thuis blijvende partners. VOS-cursussen ('Vrouwen Oriënteren zich op de Samenleving') doorbraken het gevoel van nutteloosheid en vrouwen werden tot grotere zelfstandigheid geschoold. In het geval van echtscheiding kregen vrouwen met hun gezin een woning en 3.000 gulden herinrichtingssubsidie van de gemeente. “Dat was toen een heel bedrag herinnert Bevaart-Van der Wal zich. Hele straten in Bodegraven veranderden van samenstelling. De mannen die aanvankelijk dachten dat ze de scheiding beter aan konden dan hun vrouw waren er achteraf minder op toegerust. Meestal neemt de vrouw het initiatief.

Maatschappelijk floreren mannen, maar over hen als soort valt de laatste decennia weinig goeds te zeggen. De Koude Oorlog is voorbij, de dienstplicht afgeschaft. Wat valt er aan Zwenkgras nummer 3 nog te verdedigen? Laat hen maar vrouwelijker worden. De Stichting Ideële Reclame stelt de vorige generatie vaders voor als koude, houterige figuren in pak en stropdas, altijd afwezig. “Wie is die man die elke zondag het vlees voorsnijdt?”, vraagt het jongetje in de reclame. De meesten zullen er hun eigen gezinssituatie niet in herkennen.

Mannen hebben het nadeel van de twijfel. Hun fysieke overwicht wekt achterdocht. Het enkele woordje incest kan de omgangsregeling torpederen. Het bewijs komt later wel en als het uitblijft, hangt het voor altijd.