Op bedevaart door het Groene Hart

Pelgrimspad, deel I - Door het Groene Hart, Lange-Afstand-Wandelpad 7-I, Amsterdam- 's-Hertogenbosch 199 km, uitg. Stichting Lange-Afstand- Wandelpaden, Amersfoort, 1997, ƒ 29,90. Er staan suggesties in voor dagtochten (min. 12 km, max. 23,5 km) en wie er een weekeinde of langer voor wil uittrekken, vindt ook tips voor logeeradressen.

Luchtvaartpionier Albert Plesman (1889-1953) zou de uitvinder zijn van de term 'Groene Hart': tijdens één van zijn vluchten boven de huidige Randstad zag hij een kring van steden, gegroepeerd rond een opvallend groen middengedeelte.

Dat verhaal staat te lezen in de wandelgids 'Door het Groene Hart', dat het eerste deel beschrijft van het Pelgrimspad, de wandelroute die de stichting LAW (Lange-Afstand-Wandelpad) heeft uitgezet van Amsterdam naar Visé (België). De benaming Pelgrimspad heeft iets gekunstelds. Bedoeld wordt dat op de route enkele 'mirakelse plaatsen', kerken en andere bedevaartsoorden, te bewonderen zijn, maar langs welk pad in Nederland is dat niet het geval?

Bestaat dat veelbesproken Groene Hart nog of is het al weg, ten prooi gevallen aan de oprukkende urbanisatie? Heeft de 'Los Angelesisering' van Holland, om met de Britse historicus Eric Hobsbawm te spreken (The Age of Extremes, 1994) definitief ingezet, met alle troosteloosheid van dien? Hoezeer zijn compacte steden èn oneindige verlokkende weiden al geofferd op het blok van postmodernistische bouwers van karakterloze, in-saaie en lelijke middelklas-buitenwijken? We besluiten dat aan de hand van de gids eens met eigen ogen te gaan bekijken.

Voor een dagtocht kiezen we het 18 kilometer tellende traject van Driebruggen naar Schoonhoven: met de trein naar Woerden, vervolgens per treintaxi ('s zondags gaat er geen bus) naar Driebruggen, gelegen in heerlijke Hollandse polders met boezemwaters, weilanden vol boterbloemen en in de verte alleen de wieken van een molen.

De Zuidkade langs de Dubbele Wiericke, waar de wandeling begint, is een grootse benaming voor wat in feite slechts een dijkje is, met hekken waar je overheen moet klimmen en slapende lammetjes. Aan dit stille genot komt al na een paar kilometer jammerlijk een einde, wegens een met borden aangegeven, van de gids afwijkende verandering van de route. Een boer blijkt zijn land voor wandelaars te hebben afgesloten. Als gevolg daarvan gaat de tocht vanaf Hogebrug niet meer over wandeldijkjes, maar over fietspaden, waar het een stuk drukker is.

Voordeel van de alternatieve route is dat deze in de buurt komt van een uitspanning met een uitstekend terras bij de Goejanverwellesluis (gemeente Hekendorp). Ineens bevind je je middenin de vroeger op alle scholen aanwezige afbeelding van prinses Wilhelmina van Pruisen, gemalin van Willem V, die door Patriotten in juni 1787 werd aangehouden. Meer dan drie patriotten zullen er niet voor nodig zijn geweest om hier, op deze smalle dijk in het groene hart, 'vaderlandsche geschiedenis' te schrijven.

De wandeling gaat verder langs de Hollandse IJssel naar Haastrecht. De boorden van de rivier zijn vol met wandelaars en fietsers, onder wie een mijnheer die ons spontaan toeroept dat dit gebied het mooiste van Nederland is. Dat wil ik niet betwisten, maar anderzijds: het groene hartje is hier wel erg klein. Nooit kun je je hier alleen wanen. Aan de horizon of dichterbij dienen de verkeersaders en de nieuwbouw zich aan, hoe pittoresk plaatsen als Haastrecht, met een fraai oud stadhuisje, ook blijven.

Het mooiste stuk van de route bevindt zich op weg naar Vlist: hier is een polderpad uitgezet dat alleen toegankelijk is voor wandelaars. Het gebied heet Doovegat, een ooievaarsbuitenstation met veel nesten. Langs de waterkant staan de vogels op hoge felrode poten in het gras te pikken. Vanaf het dorpje Vlist loopt het pad langs het gelijknamige riviertje, met aan beide oevers schitterende boerderijen, op het water recreanten in kano's en vlak voor Schoonhoven een oude molen.

Pal daarna beginnen de buitenwijken van Schoonhoven en wie nog iets anders te doen heeft moet zich met spoed naar de bushalte begeven: de bus naar Gouda gaat maar eens per uur. Vanachter de raampjes zien we vervolgens hoe het Groene Hart al grotendeels illusie is en dichtslibt met huizen, industrieterreintjes, autowegen, rotondes. Minister De Boer wil redden wat er te redden valt, maar Plesman zou, als hij nog eens een rondvlucht kon maken, het Groene Hart allang niet meer als zodanig herkennen.