Clinton zet Republikeinen te kijk

Een wet die geld vrijmaakt voor de slachtoffers van recente overstromingen heeft in het Congres tot een krachtmeting geleid. De winnaar: president Clinton, die het bespelen van de publieke opinie nog niet is verleerd.

WASHINGTON, 12 JUNI. President Clinton en zijn Democratische partijgenoten hebben de Republikeinse meerderheid in het Amerikaanse Congres de afgelopen dagen lelijk te kijk gezet. In een zorgvuldig geregisseerd media-offensief stelden ze de Republikeinen verantwoordelijk voor het uitblijven van een wet die geld vrijmaakt voor slachtoffers van een grote overstroming, twee maanden geleden in Noord- en Zuid-Dakota en Minnesota.

Opiniepeilingen geven aan dat een meerderheid van de Amerikanen de schuld voor de trage financiering van de hulp bij de Republikeinen legt. Geschrokken hebben Republikeinse leiders gisteren beloofd dat de fondsen er nu zo snel mogelijk zullen komen.

De Democraten mogen in beide huizen van het Congres in de minderheid zijn, hun partij mag tot over haar oren in de schulden zitten en ze mogen kampen met verdeeldheid over de politieke richting en gebukt gaan onder schandalen, maar hun politieke vernuft laat hen niet in de steek. Zoals de titel luidt van een boek dat vorig jaar over de Democraten verscheen: Ze líjken alleen maar dood.

Al weken debatteert het Congres vruchteloos over een wet die 8,6 miljard dollar vrijmaakt, onder meer voor noodhulp aan de overstroomde gebieden in de drie noordelijke deelstaten, maar ook voor lange-termijnhulp aan boeren en huiseigenaren in andere staten (en voor de vredesoperatie in Bosnië). De Republikeinen gingen er aanvankelijk vanuit dat de wet zo populair was, dat president Clinton er nooit zijn veto over zou willen of durven uitspreken. En dus voegden ze naar goed Washingtons gebruik aan deze must-pass legislation enkele politiek gevoelige bepalingen toe die niets met de wet te maken hadden, maar die wel hoog op het Republikeinse verlanglijstje stonden. Daar zou Clinton dan ook aan vastzitten.

Het liep anders. De president kondigde aan dat hij het wetsvoorstel met zijn veto zou treffen als twee omstreden Republikeinse amendementen er niet uit verdwenen. Het ene amendement verbiedt het gebruik van steekproeven bij de volkstelling in het jaar 2000; in plaats daarvan zou letterlijk iedere Amerikaan geteld moeten worden. De Republikeinen hechten daaraan omdat ze vrezen dat steekproeven gemanipuleerd kunnen worden. Democraten geloven juist dat steekproeven een beter beeld van de bevolking geven, omdat ze rekening houden met de miljoenen Amerikanen, hoofdzakelijk armen en etnische minderheden, die bij hoofdelijke telling gemist worden.

Het andere amendement waar Clinton bezwaar tegen maakt zou de financiering van het overheidsapparaat automatisch veilig stellen, ook als het Congres niet op tijd een begroting aanneemt. Daarmee zou een sluiting van de overheid, zoals in de winter van 1995/1996 twee keer gebeurde, onmogelijk worden. Maar Clinton, die zich nog goed herinnert hoe de Republikeinen de schuld van de sluiting kregen, wil dat middel om het Congres onder druk te zetten niet uit handen geven.

De Republikeinen hielden hun poot stijf, en Clinton sprak maandag zijn veto over het wetsvoorstel uit. Hij eiste een “schone wet”, zonder oneigenlijke amendementen. Over en weer verweten de Republikeinen en de president elkaar politieke spelletjes te spelen over de ruggen van slachtoffers van de overstroming. Die slachtoffers zijn intussen overigens bepaald niet van hulp verstoken - het geld uit de omstreden wet is vooral bedoeld om het noodfonds weer op peil te brengen. Maar die nuance gaat in het luidruchtige debat zo goed als verloren.

De Democraten slaagden erin tweedracht te zaaien in de Republikeinse gelederen en wonnen de public relationsslag. Vice-president Gore toog naar Capitol Hill en beschuldigde de Republikeinen ervan dat ze “de slachtoffers van de ramp in gijzeling houden”. “Het is wreed, het is schandelijk, en het moet nu afgelopen zijn.” Democratische Congres-leden voerden de dramatiek nog wat op door de Senaat vrijwel plat te leggen en in de nacht van dinsdag op woensdag een wake te organiseren in het kantoor van minderheidsleider Thomas Daschle, uit solidariteit met de slachtoffers van de overstroming. In de kleine uurtjes belden Democratische Congres-leden, voor het oog van vele camera's, met kiezers en radioprogramma's in het land.

Gisteren leken de Republikeinen in te binden. In de media wordt hun strategie voortdurend vergeleken met de sluiting van het overheidsapparaat anderhalf jaar geleden, waarvoor ze politiek een hoge prijs moesten betalen. Twintig gematigde Republikeinen stuurden hun leider Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, gisteren een dringend verzoek om de wet voor de noodhulp nu maar zonder amendementen in stemming te brengen. In het hele land lopen we hierdoor klappen op, mopperde een Republikeinse Afgevaardigde.