'Wij Italianen hebben een egoïstisch gen'

Corruptie lijkt onuitroeibaar in Italië. Uitgerekend Milaan, toneel van de in 1992 begonnen grote operatie tegen corruptie, Schone Handen, staat opnieuw op stelten nu blijkt hoe artsen zich schaamteloos verrijken.

ROME, 11 JUNI. Soms zaten er wat bankbiljetten in de enveloppen die de 77-jarige Pietro Gallo in Milaan en omgeving rondbracht voor il professore. Vijftig, honderd gulden, bestemd voor collega's. Andere keren waren het uitnodigingen, voor een opening met een goed diner, voor een weekeindtripje naar Venetië. Een enkele keer ging hij langs met de vraag wanneer het televisietoestel kon worden afgeleverd.

Allemaal klusjes voor een drukbezet man die van 's ochtends vroeg tot diep in de nacht in de weer was, vertelde Gallo tegen de justitie. Hij deed het graag, want hij keek huizenhoog op tegen Giuseppe Poggi Longostrevi. Deze arts had zijn vrouw en zijn zoon beter gemaakt. En sinds Poggi een centrum voor medische tests had opgezet, verleende hij allerlei hand- en spandiensten.

Gallo zegt dat hij nooit in de gaten heeft gehad dat hij een onmisbare schakel was in een corrupt netwerk dat een deel van de medische wereld in Milaan omvat. Het schandaal breidt zich razendsnel uit en heeft al tot moedeloze commentaren geleid dat de corruptie onuitroeibaar lijkt in Italië.

Poggi betaalde huisartsen tussen de vijftig en honderd gulden als ze hun patiënten voor röntgenfoto's, echografieën of andere kostbare medische onderzoeken doorverwezen naar zijn centrum - in Italië kun je voor dergelijke zaken vaak niet goed in een ziekenhuis terecht en hebben veel particuliere laboratoria hiervoor een akkoord gesloten met de publieke gezondheidszorg. De rekeningen voor de onderzoeken werden doorgestuurd naar de lokale gezondheidsdienst. Soms ging het om overbodige onderzoeken, andere keren om neponderzoeken waarbij niets was onderzocht. Zo heeft één man de overheid maandelijks opgelicht voor naar schatting 600.000 gulden.

Het bedrog is begin deze maand aan het licht gekomen, maar Poggi lijkt niet de enige te zijn geweest. Het justitiële onderzoek heeft zich gisteren uitgebreid naar vijf andere particuliere medische laboratoria. Volgens de Italiaanse pers komen er dagelijks artsen naar het Milanese Paleis van Justitie om hun zonden op te biechten, in de hoop op strafvermindering.

Volgens Giuseppe De Rita, die aan het hoofd staat van het Censis, te vergelijken met het Nederlandse Sociaal Planbureau, laat dit nieuwe corruptieschandaal zien dat “wij Italianen een egoïstisch gen hebben dat ons leven en onze daden beheerst”. Soms leidt dat gen tot grote creativiteit en ondernemerszin, andere keren veroorzaakt het corruptie. “Ik zie geen groot verschil tussen de politici en de samenleving. Corruptie is een oude besmetting, het gericht zijn op het eigen belang, overwegend aandacht hebben voor zichzelf.”

Net als bij het in 1992 begonnen corruptie-onderzoek Schone Handen is Milaan, de stad die lang heeft gepretendeerd de morele hoofdstad van Italië te zijn, opnieuw het centrum van een groot smeergeldschandaal. Betekent dit dat Milaan corrupter is dan andere steden? “Dat de bom is gebarsten in Milaan wil niet zeggen dat deze stad corrupter is dan andere”, zei Umberto Veronesi, een van Italiës bekendste oncologen en ook werkzaam in Milaan. “Hier is alleen de justitie efficiënter.”

Verschillende deskundigen van de gezondheidszorg voorspellen dat controles elders ook veel fraude aan het licht zouden brengen. De gezondheidsdienst is lokaal georganiseerd, en voor de controle op de uitgaven zijn in eerste instantie de regio's verantwoordelijk. In de praktijk blijkt die controle op grote schaal te haperen. De Italiaanse staat geeft ongeveer 120 miljard gulden uit aan gezondheidszorg. Volgens de meest recente studie, over het jaar 1992, bestaat voor zeker vier procent van deze uitgaven geen goede rechtvaardiging.

“Nog een paar onderzoeken als dit en we hoeven helemaal niet meer te bezuinigen op de gezondheidszorg”, zei de Milanese officier van justitie Gherardo D'Ambrosio, plaatsvervangend chef van de groep achter Schone Handen.

Hij bestrijdt dat dit nieuwe schandaal laat zien dat de operatie Schone Handen niets heeft veranderd. De steekpenningen voor politieke partijen zijn volgens hem aanzienlijk verminderd. “Maar heel de overheidsbureaucratie, het apparaat dat publieke gelden ontvangt, beheert en verdeelt, is een wereld die in grote lijnen intact is gebleven”, zegt D'Ambrosio. “Daar gaat alles door zoals vroeger.”