Technolease-les

Oud-staatssecretaris van Financiën Van Amelsvoort was een zacht eitje, maar geen rotte appel. In de technoleasezaak constateert een commissie uit de Tweede Kamer dat de goede man zijn best deed al lukte het hem niet zijn ambtenaren zo ver te krijgen dat ze een politiek akkoord uitwerkten.

De oud-bewindsman wordt daarom gebrek aan leiderschap verweten. Aan de ambtenaren kleeft de beschuldiging van deloyaliteit aan de politiek.

Vier jaar geleden werd in het Torentje van Lubbers de knoop over technolease doorgehakt. Philips kreeg de door het bedrijf verlangde zekerheid dat de constructie fiscaal aanvaardbaar is; ieder ander in gelijke omstandigheden zou vanaf dat moment op hetzelfde mogen rekenen. Omdat het besluit in de werkkamer van de minister-president strikt geheim was, konden andere bedrijven daar overigens moeilijk een beroep op doen. Daarvoor moest eerst het politieke besluit in regels worden uitgewerkt en dat traineerde 'Fiscaal Financiën', aldus de Kamercommissie. Pas na een jaar waren de ambtenaren klaar met het formuleren van de nodige criteria voor de technolease. De nieuwe staatssecretaris Vermeend vaardigde die regels uit.

Het oordeel van de Kamer past uitstekend in het beeld dat Nederland in Brussel wil vestigen. Volgens de Europese regels is de technolease alleen toegestaan als het gaat om een gewone voor iedereen toegankelijke belastingfaciliteit. Dat moest dus de uitkomst van het onderzoek worden, al zat de schijn tegen. Een faciliteit die zo geheim is dat slechts enkelen haar kennen, lijkt niet erg op een algemeen toegankelijke regeling. Wie heeft dat veroorzaakt?

Er kunnen twee dwarsliggers zijn geweest: de staatssecretaris of zijn ambtenaren. Verantwoordelijkheid van de staatssecretaris zou politiek slecht uitkomen. Zijn optreden viel onder de rechtstreekse controle van de Kamer en naar Brussel toe vertegenwoordigt zo'n optreden van de verantwoordelijke bewindsman het kabinetsbeleid. Toch heeft Van Amelsvoort de schijn tegen. Was de geroutineerde politicus echt zo onbekwaam dat hij zelfs bij een heet politiek hangijzer zijn ambtenaren niet kon dwingen de politieke koers uit te werken? Misschien zette de bewindsman hen niet aan het werk. Volgens de Kamercommissie staat immers niet vast hoe de bewindsman naar zijn apparaat toe had gerapporteerd. Niettemin signaleren de Kamerleden bij het vaststellen van de oorzaak toch een gebrek aan ambtelijke loyaliteit.

De vierde macht in oppositie tegen de politiek. Waarop baseert de politiek die mening? Getuigenissen van ambtenaren? Nee, want die zijn niet aan het woord geweest. Men valt terug op verklaringen van drie andere (oud) politici die de ambtelijke traagheid welhaast meesmuilend terugvoerden op leedverwerking, of het likken van wonden op Fiscaal Financiën. Maar zulke vlotte kwalificaties zijn onvoldoende bewijs om op een conveniërende wijze de zwartepiet door te schuiven van de politiek naar de overheidsdienaren. Politieke deloyaliteit van ambtenaren is een zwaar verwijt en dat mag niet losjes, welhaast terloops worden gemaakt.

De commissie signaleert wel dat de Kamer zelf een jaar lang achterwege heeft gelaten bij Van Amelsvoort aan de bel te trekken. Een oordeel daarover wordt niet gegeven, maar de les uit die laksheid wordt kennelijk wel getrokken. Precies op de dag van de indiening van het technoleaserapport, zetten twee Kamerleden vraagtekens bij de voortvarendheid waarmee de huidige bewindsman Vermeend kans ziet politieke toezeggingen in daadwerkelijke regelgeving om te zetten.

De eerste twijfels bleken bij het D66-Kamerlid Ybema, die doorgaans geenszins vooroploopt met kritiek op de fiscale bewindsman. Het gaat om de uitwerking van faciliteiten voor het bedrijfsleven waarmee de Kamer eind vorig jaar overhaast moest instemmen omdat ze beslist al op 1 januari in werking moesten treden. Maar omdat de door Vermeend aangekondigde uitvoeringsregels er nog steeds niet zijn, klaagt het bedrijfsleven dat het niets aan de met veel tamtam aangekondigde wet heeft.

Gelijktijdig formuleerde VVD-Kamerlid De Vries elders in het gebouw dezelfde vragen. Zij toont al geruime tijd bezorgdheid over de bereidheid van het ambtelijk apparaat van Vermeend om invulling te geven aan diens soms behoorlijk royale toezeggingen. Een van de paradepaardjes van de bewindsman is een regeling die de eigen financieringsmaatschappijen van de multinationals naar Nederland terug moet lokken. Die concernmaatschappijtjes zitten nu in belastingparadijzen. Door hen in Nederland ook vergaande belastingfaciliteiten te bieden zou er vijftien miljard gulden aan financieringsgeld naar ons land terugvloeien.

Het VVD-Kamerlid krijgt veel signalen dat daar nog maar bitter weinig, misschien wel helemaal niets van is terechtgekomen. Alleen al omdat de uitvoeringsregels maar niet werden bekendgemaakt. Beide Kamerleden trekken kennelijk een les uit de technolease-affaire: wanneer de staatssecretaris van Financiën politieke toezeggingen doet, kan het geen kwaad als de Kamer af en toe eens nagaat of die toezeggingen daadwerkelijk worden uitgewerkt.