Het enige wat er voor Kohl op zit is doorregeren

Het is weer even rustig in Bonn. Maar zolang het geld voor de oplopende tekorten als gevolg van de hoge werkloosheid niet is gevonden, blijft de spanning binnen de coalitie bestaan.

BONN, 11 JUNI. De christen-democratische partij van Helmut Kohl en de liberalen hebben hun openlijke geruzie van de laatste weken over de financiële problemen bijgelegd. De coalitiepartijen CDU/CSU en FDP beloven elkaar “trouw te blijven”. Daarmee heeft de bondskanselier de crisis in de politieke broeikas van Bonn voorlopig bedwongen.

Er staat dan ook veel op het spel. Kohl wil de integratie van West-Europa voltooien door invoering van de euro. Maar het ontbreekt hem aan ten minste 20 miljard mark om aan de voorwaarden voor toelating tot de Economische en Monetaire Unie (EMU) te voldoen.

Tussen de liberale FDP en de CDU/CSU bestaan fundamentele verschillen over de manier waarop de oplopende tekorten als gevolg van de hoge werkloosheid moeten worden gedekt. De kanselier heeft nog maar bitter weinig manoeuvreerruimte.

Kohl kan de belastingen niet verhogen omdat de FDP zich hiertegen verzet. Hij kan geen schulden maken omdat hij de criteria voor het begrotingstekort (3 procent) en de schuldenstand (60 procent) strikt wil halen. De burgers is ten slotte een euro beloofd die even hard is als de mark. Hoewel de FDP vindt dat deze voorwaarden veel ruimer geïnterpreteerd kunnen worden.

De onenigheid in de coalitie liep de afgelopen week zo hoog op, dat de toekomst van het kabinet aan een zijden draad leek te hangen. De regering had toch al averij opgelopen door de ongelukkige timing van de herwaardering van de goudschat. Het voorstel bleek zo omstreden dat minister van Financiën Waigel vorige week maar net ontsnapte aan een motie van wantrouwen in de Bondsdag.

In Bonn wemelde het van geruchten. De kanselier zou met opstappen hebben gedreigd, hoewel zijn woordvoerder dat ontkende. FDP-politici verklaarden openlijk dat de partij de regering beter kon verlaten dan in te stemmen met verhoging van belastingen zoals de benzine-accijns.

“De situatie doet me denken aan 1966”, zei Erwin Teufel, CDU-premier van Baden-Württemberg. In dat jaar stapte de FDP uit de centrum-rechtse regering wegens een belastingconflict. “Niemand wilde dat de coalitie zou worden beëindigd en toch gebeurde het ineens”.

In de bondskanselarij - waar de situatie “extreem ernstig” werd genoemd - circuleerden volgens verschillende Duitse kranten al scenario's over een mogelijke kabinetsbreuk. Toen maandag bekend werd dat minister Waigel met de vroegere sociaal-democratische bondskanselier Helmut Schmidt had gesproken, stond de deur voor speculaties wijd open. Er zou een grote coalitie met de SPD in de maak zijn zodat CDU en CSU zich van de liberalen konden ontdoen.

Al snel bleek het gerucht vals te zijn. De woorden van oud-kanselier Schmidt hebben altijd nog gewicht, maar van zijn eigen partij is hij door zijn scherpe kritiek ver verwijderd geraakt. Bovendien voelt SPD-voorzitter Oskar Lafontaine weinig voor een grote coalitie en zolang Kohl kanselier is staat dit thema voor hem niet eens ter discussie.

Het werd nog gekker toen Schmidt door een radioreporter werd gevraagd naar het gesprek met Waigel. Op de vraag wat Waigel kon doen om de crisis op te lossen, zei hij: “Weinig.” Als het kabinet niet aan Waigels wensen tegemoetkwam, kon hij beter opstappen, zei Schmidt. De verslaggever had er echter niet bijgezegd dat het vraaggesprek drie weken eerder was gemaakt, nog voor de politieke crisis in Bonn.

In de tombola van halve waarheden was helderheid geboden. Daarvan was ook de partijleiding van CDU en FDP doordrongen. Na een afzonderlijke crisiszitting van de partijen op maandag, werd de witte vlag uitgestoken. 'We gaan door', luidde de boodschap. “De coalitie blijft bij elkaar”, zei FDP-voorzitter Wolfgang Gerhardt. Voorlopig tenminste.

De financiële problemen, die de Europese muntunie bedreigen, zijn geenszins voorbij. De onenigheid over te nemen maatregelen ook niet. Maar CDU/CSU en FDP zijn het er tenminste over eens dat ze met elkaar verder willen; in het gunstige geval ook ná de verkiezingen van volgend jaar.

De verzoenende woorden waren uit wanhoop geboren. CDU/CSU en FDP zijn tot elkaar veroordeeld. De liberalen halen volgens opiniepeilingen nauwelijks de kiesdrempel van 5 procent en zijn dus niet gebaat bij verkiezingen. En nu in Europa ineens een andere politieke wind waait lijkt de kans groot dat CDU en CSU bij onverwachte verkiezingen, na vijftien jaar, het veld moeten ruimen voor de sociaal-democraten - net als in Groot-Brittannië en Frankrijk. Het enige wat er voor Helmut Kohl op zit is iedereen aan boord zien te houden en doorregeren om Duitsland de monetaire unie binnen te loodsen.

Alles wordt op alles gezet de 20 miljard bij elkaar te schrapen. Ingrijpende bezuinigingen zijn de enige duurzame oplossing om de begrotingsproblemen onder de knie te krijgen. Beslissingen op dit terrein vragen om meer daadkracht dan het kabinet tot nog toe heeft laten zien. Durft het kabinet het aan een streep te halen door de kerstgratificatie van ambtenaren?

De overheid wil in ieder geval een deel van haar bezittingen in bedrijven afstoten en onroerend goed verkopen. Maar dat is niet genoeg om aan de vele miljarden te komen. Temeer omdat uit Frankfurt signalen komen, dat de Bundesbank de herwaardering van het goud wil uitstellen tot 1999, als de monetaire unie begint, zodat iedere zweem van creatief boekhouden wordt vermeden.

Wolfgang Schäuble heeft de kanselier nog een ontsnappingsroute aan de hand gedaan om uit de vicieuze cirkel te komen. De invloedrijke fractievoorzitter van de CDU/CSU, die als de grote man achter Kohl wordt beschouwd, stelt voor een deel van de grootscheepse belastinghervorming, die voor 1999 was gepland, vervroegd door te voeren. Aftrekposten voor particulieren en ondernemingen kunnen worden geschrapt en de lasten voor het bedrijfsleven worden verlicht om de economie te stimuleren.

Bonn hoopt dat het aantrekken van de conjunctuur de werkloosheid vermindert en al te pijnlijke ingrepen overbodig maakt. Een verbond met de SPD is noodzakelijk om de belastinghervorming door de Bondsraad te loodsen. Waigel heeft van Helmut Schmidt als financieel expert vast enkele goede adviezen gekregen.