Twee Netotsjka's die overtuigen

Holland Festival. Jeugdtheater: Netotsjka, door Huis aan de Amstel en Associatie Golden Mask. Regie: Liesbeth Coltof en Boris Tseitlin. Spel: Roel Adam, Jelena Kraynyaya, Tessa du Mée e.a. Vanaf 12 jaar. Gezien: 8/6 Westergasfabriek TTA, Amsterdam. T/m 10/6 aldaar

inl. (020) 622 93 28.

Vanaf een houten tafeltje speelt het meisje Netotsjka (Jelena Kraynyaya) 'dirigentje' met het publiek. Hartstochtelijk zwaaiend met haar armen maant zij de verschillende instrumenten tot activiteit. De zaal vol Nederlanders blijft hardnekkig zwijgen terwijl de actrice in het Russisch schreeuwt. Toch lijkt er muziek te klinken, alsof er orkestleden zijn die blindelings haar aanwijzingen volgen. Dan kondigt zij vol eerbied de solist aan: 'Solo-viool-papa.'

Op een theaterfestival in 1994 in Jekaterinenburg ontmoette het bekende Nederlandse jeugdtheatergezelschap Huis aan de Amstel de Russische groep van regisseur Boris Tseitlin. Zij zagen elkaars voorstellingen en besloten tot een gewaagd project: een gezamenlijke bewerking voor toneel van Dostojevski's relatief onbekende roman Netotsjka Nezvanova. Eerst repeteerden beiden in hun eigen land losse scènes van hun versie van het verhaal, daarna weefden zij deze ineen tot een stuk.

Noodgedwongen heeft de tweetalige voorstelling een collage-achtig karakter gekregen. Af en toe bezigen de acteurs ineens elkaars taal. De verrassende uitwerking is dat de muzikaliteit van de woorden hoorbaar wordt, voordat de betekenis doordringt. De Nederlandse teksten zijn van de hand van Roel Adam, die het toch wat zware verhaal schwung heeft gegeven. Hij schreef onder andere een geestige rap: 'Ik wil een waterbed en ik wil op Internet.'

Netotsjka groeit op in armoede. Haar moeder slooft boven de wastobbe en doet haar uiterste best het gezin in leven te houden. Vader meent een genie te zijn, die door zijn vrouw van zijn viool wordt weggehouden. Hij is ervan overtuigd dat zowel kunde als inspiratie op een dag vanzelf tot hem zullen komen, later, als zijn vrouw dood is. Netotsjka droomt met hem mee van een rijk sprookjesbestaan in verre landen, maar komt uiteindelijk natuurlijk bedrogen uit.

De Russische Netotsjka, vader en moeder worden gepassioneerd neergezet, veelvuldig smartelijke kreten slakend, heftig handenwringend en grommend van leed. Hun Hollandse tegenhangers zijn over het algemeen meer onderkoeld, maar even overtuigend. “Als mama dood is...”, zegt deze Netotsjka (Tessa du Mée). “Ik schrik van deze woorden en loop de kamer uit.”

In het gedeelte voor de pauze is het de regisseurs Liesbeth Coltof en Boris Tseitlin gelukt de verschillende interpretaties geloofwaardig naast elkaar te plaatsen. Realiteit en verbeelding lopen wervelend dooreen. Netotsjka haalt wodka voor haar dorstige vader en hoort haar ouders schreeuwen, maar danst even later op het bal van de koning. Als de Russische en Nederlandse acteurs dezelfde scènes uit het dagelijks leven gelijktig gaan spelen, raakt de toeschouwer toch wat in verwarring.

Tegen het einde van de voorstelling komt een deftige heer (Peter van Heeringen) de armetierige woning binnen zwieren. De Russische moeder slaat driftig kruisen; overtuigd dat het een engel is, die haar uit haar lijden komt verlossen. De Nederlandse moeder daarentegen denkt dat haar man nu toch echt gevraagd zal worden om een concert te geven. Tot dan toe werd consequent gesuggereerd dat de actrices Trudi Klever en Roza Khayrullina een en dezelfde figuur waren, met dezelfde dromen en wensen.

Dit soort onduidelijkheden zal te wijten zijn aan het werken met twee kapiteins op één schip (met tussenkomst van tolken en vertalers), wat verder toch vooral voordelen heeft gehad. Netotsjka is een verrassende voorstelling geworden, vol sterke momenten. Maar na drie uur vergt de snelle afwisseling vooral van toeschouwers van twaalf waarschijnlijk wat veel.