'Ik zoek nu aansluiting bij het Arabische erfgoed'

De zangeres en buikdanseres Natacha Atlas, die zaterdag optreedt op het Festival Mundial in Tilburg, is half-Egyptisch, half-Engels en groeide op in België. Ze begon met een combinatie van elektronische ritmiek en Arabische zangstijl, maar ze gaat nu geheel terug naar de Arabische muziek. “Ik ben eigenlijk heel conservatief.”

Natacha Atlas: Halim (NAT CD 1087).

Natacha Atlas treedt op 15 juni tijdens het Festival Mundial in Tilburg, waar onder anderen ook Youssou N'Dour is te zien.

Natacha Atlas wil niet op de foto. De half-Egyptische, half-Engelse diva heeft griep gehad ('It's on its way out') en vindt zichzelf ontoonbaar. Vandaar dat ze met een Maria Callas-zonnebril op, die de helft van haar gezicht bedekt, de pers te woord staat over haar komende optreden in Tilburg. Maar Atlas' ongemak weerhoudt haar er niet van binnen het half uur een familie-verpakking m&m's en een zak paprikachips te verwerken. En ondertussen spreekt, of liever gezegd, schreeuwt ze over wat haar op dit moment het meest bezighoudt: de vertaling in muziek van haar dubbele identiteit - een Westerse en een Arabische.

Atlas, die in België opgegroeide en later naar Engeland verhuisde, deed drie jaar geleden voor het eerst van zich spreken. Met de Engelse dance-groep Transglobal Underground bracht ze toen een plaat uit waarop elektronische ritmiek werd gecombineerd met Atlas' oorspronkelijke Arabische zangstijl.

Inmiddels heeft Natacha Atlas twee solo-cd's uitgebracht. Op de nieuwste, Halim, is te horen dat haar voorkeur nu uitgaat naar de traditionele Arabische muziek. Zo is haar artistieke ontwikkeling tegengesteld aan die van de Noord-Afrikaan Khaled, die van authentiek Afrikaans is overgegaan op met synthesizers versierde, 'Westers' geproduceerde songs.

Deze stap was tegen de zin van haar platenmaatschappij, vertelt Atlas. Want al viel Atlas' samenwerking met Transglobal Underground in de smaak bij de trendgevoelige Engelse jeugd, haar nieuwste werk is op geen enkele manier modieus te noemen. “Ik val nu onder wereldmuziek.”

Zo had de platenmaatschappij ook graag gezien dat ze wat vaker in het Engels zong, in plaats van in het Arabisch. Maar dat was uitgesloten. “De manier waarop ik zing vereist Arabisch. In combinatie met de Engelse taal zou het absoluut absurd klinken.”

Tijdens haar solo-concerten, en bij die met Transglobal Underground, transformeert Atlas van een Westerse dragonder tot een Arabische buikdanseres. Ongenaakbaar stulpt ze haar heupen door de ragfijne kleding, terwijl de handen haar krullende stembuigingen illustreren.

Al valt het Arabische deel van haar identiteit (een mengeling van joods, Egyptisch en Soedanees bloed) slechts toe te schrijven aan een aantal voorouders van vaders kant, dit is Atlas' dierbaarste achtergrond. Niet alleen heeft ze nu een Egyptische 'fiancé', en is ze verhuisd naar Kairo, ook door middel van muziek wil Atlas haar banden met het Midden-Oosten aanhalen.

“Dat ik een authentiek klinkende Arabische plaat heb gemaakt met grotendeels traditionele instrumenten, is mijn manier om me bij het erfgoed van mijn voorouders aan te sluiten. Ik probeer die kant van mezelf steeds meer te ontwikkelen.”

Atlas geeft verschillende oorzaken voor deze behoefte. Om te beginnen is daar het temperament, dat emotioneler en explosiever is dan dat van haar Engelse moeder. Vervolgens heeft ze het over haar aangeboren religieuze overtuiging die onmiskenbaar Arabisch is. En ten slotte noemt ze haar voorkeur voor de in het Midden-Oosten prevalerende moraal.

“Ik ben eigenlijk heel conservatief en het Midden-Oosten is ook conservatief. Als je het hebt over censuur bijvoorbeeld; een film als Crash van David Cronenberg zou daar nooit vertoond kunnen worden. En in mijn ogen is dat juist. Want ik denk dat zulke immorele troep een slechte uitwerking heeft op de geest. Niet dat de Arabische geest geen 'donkere' kant heeft, maar volgens mij zou een Egyptenaar die kant van de menselijke geest nooit op zo'n vernuftig gewelddadige manier tot uitdrukking brengen als Cronenberg heeft gedaan.

“In Amerika heb je serial killers die de meest bizarre dingen doen: mensen doden en in stukjes in de ijskast leggen. Zó doordacht zal geweld zich in het Midden-Oosten zich niet snel manifesteren. De mensen daar zijn meer het type straatvechter, ze zijn opgewonden en smijten met dingen. Maar ze gaan niet thuis zitten bedenken hoe ze iemand op geraffineerde wijze pijn kunnen doen. Misschien omdat ze dóór de censuur nog geen toegang hebben gehad tot dat soort informatie.”

Ook religie speelt bij dit geval een rol, zegt Atlas, die op onbevangen en idealistische wijze betoogt dat men in het Midden-Oosten God serieus neemt. “Als iemand het al in zijn hoofd zou halen om aan het martelen te slaan zou hij meteen denken: God ziet me.” Atlas vertelt over de djinns, een soort geesten die altijd aanwezig zijn. “Ook als ik alleen thuis ben durf ik nog niet eens in mijn neus te peuteren. Want er kan altijd een djinn naar me zitten kijken.”

Atlas' beschrijving van de door haar geliefde Arabische cultuur is praktisch en concreet. Zo schrijft ze ook haar teksten. “Ik heb ooit één liedje in het Engels geschreven, voor Transglobal Underground. Daarvoor gebruikte ik poëtische, abstracte beelden. Dat zou ik in het Arabisch nooit doen. In het Arabisch zijn de onderwerpen concreter, wat dan in het Engels weer heel knullig klinkt. Daarom kun je mijn nummers maar moeilijk vertalen.” Voor de Engelse 'vertalingen' die op het cd-hoesje van Halim staan afgedrukt, heeft Atlas haar teksten geparafraseerd.

Als ze haar interviews en optredens heeft gedaan, zal Atlas terugkeren naar Kairo. Daar is ze geen diva of popzangeres, maar gedraagt ze zich als een 'Egyptische boerin'. Ze verheugt zich er al op: om overdag gekleed te gaan in lang gewaad met een broek eronder, en zich 's avonds te verkleden in protserige feestkleding. “Als ik naar een nachtclub ga doe ik het meest opzichtige oranje broekpak aan dat ik kan vinden. De Egyptische mode schrijft brede schouders voor, en zoveel mogelijk gouden knopen op je jasje. Ongeveer zoals de vrouwen in Dynasty.”