Snelle haan

De kunstkoper vroeg aan de Japanse penseeltekenaar of hij een haan wilde tekenen. De tekenaar noemde een prijs, een zeer hoge prijs, en toen de koper die prijs had goedgekeurd pakte de tekenaar papier, inkt en penseel en hij tekende binnen een minuut een prachtige haan. “Zoveel geld voor een minuut werk“, vroeg de koper verontwaardigd. “U betaalt niet voor deze minuut, maar voor de veertig jaar oefening die er voor nodig waren“, zei de tekenaar, en beschaamd betaalde de koper de afgesproken prijs.

Dit klassieke verhaal troost mij soms als ik me zorgen maak over de trivialisering van het schaken. Het toernooi in Madrid, waar topschakers twee weken lang diepzinnig hadden nagedacht, werd afgelopen zondag beslist door vluggertjes. Aan het eind van dit jaar zullen in het wereldkampioenschap van de FIDE ook vele beslissingen vallen in vluggertjes.

Straks zal iemand bedenken dat de serieuze partijen die aan de vluggertjes voorafgaan niet meer nodig zijn, omdat ze te lang duren voor de televisie. Dan zullen de wereldkampioen en zijn uitdager maanden in een trainingskamp gaan, gewichten heffen, boksen, lange afstand lopen, duizenden partijen bestuderen, de zweep leggen over hun secondanten, en dit alles zal culmineren in een wereldkampioenschapsmatch die tien minuten duurt.

Vorige week schreef ik dat Topalov het toernooi in Madrid leek te gaan winnen, maar met een eindsprint van drie uit drie kwam Sjirov langszij. Om de toernooiwinnaar te bepalen werden toen eerst twee partijen met twintig minuten bedenktijd per persoon gespeeld. Die werden remise. Toen het beslissende vluggertje. Sjirov wit, vijf minuten bedenktijd. Topalov zes minuten. Bij remise zou Topalov, omdat hij zwart had, toernooiwinnaar zijn. Het werd remise.

Dat beslissende vluggertje en de eerste partij met twintig minuten bedenktijd waren niet erg bezienswaardig. Maar de tweede partij was een waar wonder. Wie haar snel naspeelt valt van de ene verbazing in de andere. Het lijkt wel of ze een ander spel spelen, waarin het niet de bedoeling is om zoveel mogelijk stukken van de tegenstander af te nemen, maar juist om er zoveel mogelijk weg te geven. Een schitterende snel getekende haan.

Wit Topalov-zwart Sjirov

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 b7-b5 6. La4-b3 Lf8-c5 7. a2-a4 Ta8-b8 8. c2-c3 d7-d6 9. d2-d4 Lc5-b6 10. a4xb5 a6xb5 11. h2-h3 0-0 12. Tf1-e1 Lc8-b7 13. Pb1-a3 e5xd4 14. c3xd4 Pc6-a5 15. Lb3-c2 b5-b4 16. Pa3-b1 c7-c5 17. Lc1-g5 h7-h6 18. Lg5-h4 g7-g5 19. Pf3xg5 Hier begint het, maar dit begin is nog niet opzienbarend. Het stukoffer om de penning van Pf6 in stand te houden is een standaardwending in dit soort stellingen. 19...h6xg5 20. Lh4xg5 b4-b3 21. Lc2-d3 c5-c4 22. e4-e5 Dit tweede stukoffer is al minder gewoon. Als wit met 22. Lf1 zijn loper uit zijn aanvalspositie zou verwijderen, zou zwart met 22...Kg7 aan de ontpenning van zijn paard kunnen gaan werken. 22...d6xe5 23. Te1xe5 Dd8xd4 Laat de witte loper nog een keer staan omdat wit na 23...cxd3 met 24. Lxf6 Dxf6 25. Dg4+ de zwarte dame zou winnen. Nu dreigt zwart 24...Dxf2+ gevolgd door mat. 24. Te5-e3

24...Pf6-g4 Weer een verbluffende zet. Tot nu toe had alleen wit materiaal geofferd, maar zwart doet graag mee, in plaats van de witte loper te nemen zet hij liever zijn eigen paard in. Na 24...cxd3 zou wit allerlei aanvalszetten hebben, maar het best lijkt me het fraaie 25. Ta4. Als zwart de toren dan neemt gaat hij mat na 26. Lxf6 25. Ta1xa5 Geheel in de geest van deze partij. Wit neemt het paard niet, laat zijn eigen toren instaan en brengt een schijnoffer waarmee hij zijn tweede toren in stelling brengt tegen de zwarte koning. 25...c4xd3 25...Lxa5 zou na 26. Lh7+ meteen de dame kosten en na 25...Pxe3 26. Lxe3 moet zwart tegen koningsaanval van Ta5, Ld3 en Dd1 ook de dame geven. Maar wat nu? Twee witte torens staan in en een zwart paard. 26. Lg5-f6 Natuurlijk, wit zet nog een stuk in, dat op twee manieren genomen kan worden. 26...Dd4xf6 Na 26...Pxf6 27. Tg3+ zou zwart mat gaan. 27. Dd1xg4+ Df6-g6 28. Te5-g5 Lb6xe3 Ten slotte moet zwart toch de dame geven, maar hij heeft er intussen voldoende materiaal voor gekregen. 29. Tg5xg6+ f7xg6 30. Dg4xg6+ Kg8-h8 31. f2xe3 Tb8-d8 32. Dg6-h6+ Moeilijk te zeggen hoe het na 32. Pd2 zou staan. We mogen aannemen dat beide spelers na het voorafgaande nauwelijks bedenktijd meer over hadden. 32...Kh8-g8 33. Dh6-g6+ Kg8-h8 Remise. Het was een bijzonder schouwspel.

Ik heb misschien een vulgaire smaak, want de volgende partij is ook al zo'n ruw spektakel. Zij is uit de match tussen Panfox Breda en het Hilversums Schaakgenootschap om het clubkampioenschap van Nederland, die vorige week zaterdag werd gespeeld. Favoriet Panfox kwam met een imponerend team. Twee meesters en verder acht grootmeesters: twee uit Engeland, een uit Armenië, een uit Bosnië, een Russische Belg en drie Nederlanders. Panfox won dan ook, maar het was met 5,5-4,5 kantje boord en aan vele borden had de uitslag makkelijk gunstiger voor HSG kunnen zijn.

Wit Blees (HSG)-zwart Douven(Panfox)

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Lc1-g5 g7-g6 3. Lg5xf6 e7xf6 4. e2-e3 Lf8-g7 5. Lf1-d3 f6-f5 6. Pg1-e2 d7-d6 7. Pb1-c3 0-0 8. h2-h4 a7-a6 9. h4-h5 b7-b5 10. Pe2-f4 Lc8-b7 11. h5xg6 h7xg6 Het lijkt of wit al erg opgeschoten is met zijn aanval. Zijn probleem is hoe hij zijn dame erbij kan betrekken. 12. Th1-h3 Tf8-e8 13. Dd1-d2 c7-c5 14. 0-0-0 Pb8-c6 Nu en later neemt zwart niet op d4, om de witte dame geen uitvalsweg te geven. 15. Td1-h1 Pc6-e7 16. Th3-h7 Dd8-a5 17. e3-e4 Wit offert groot materiaal om de dame in het spel te brengen. 17...c5xd4 18. e4xf5 d4xc3 19. Th7xg7+ Kg8xg7 20. Pf4-e6+ Hier is 20. Ph5+ ook aanlokkelijk, maar na 20...gxh5 21. Dg5+ Pg6 gaat het niet goed verder. Wit geeft bijna mat, maar zwarts tegenaanval, gebaseerd op cxb2+ Kb1 Te1+, gooit roet in het eten. 20...f7xe6 21. Dd2-h6+ Kg7-f6 22. Dh6-h4+ Kf6-e5 23. Th1-e1+ Ke5-d5

Een mooi plaatje. Je kan je voorstellen dat wit heeft gedacht dat er iets in moest zitten voor hem, maar het is er niet. 24. Te1xe6 c3xb2+ 25. Kc1-b1 Pe7xf5 en wit overschreed de tijd.