Rust aan tafel; Huiswerkinstituten zijn in opmars

Bij huiswerkbegeleiding gaat het vooral om het aanbrengen van structuur in het leren. 'Elke tien die wordt gehaald, noteren we op de 'Balans der Tienen'.'

'Wat is het doel van de VN? Welke landen zijn permanent lid van de Veiligheidsraad? Wat wilde Stalin met Polen aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog? Wat hield de Truman Doctrine in?' Achter elkaar vuurt huiswerkbegeleider Rico op den Camp de vragen af op Timon (14), die de volgende dag repetitie geschiedenis heeft. “Fout. De Truman Doctrine hield meer in dan alleen de bestrijding van het communisme. Ook landen die zich bedreigd voelden door het communisme, zouden worden gesteund”, verbetert Op den Camp. Samen met zo'n twintig andere middelbare scholieren meldt Timon zich dagelijks op het huiswerkinstituut De Schans in Nieuwegein om onder begeleiding zijn huiswerk te maken.

Het is bij De Schans alsof je thuiskomt na een drukke schooldag: de hond komt je kwispelstaartend tegemoet, de thee staat klaar en er wordt gevraagd 'wie er vandaag jarig was' en 'hoe de leraar Duits reageerde nadat je gisteren de klas was uitgestuurd'. Bij een huiswerkinstituut kunnen middelbare scholieren terecht die wèl het juiste type onderwijs volgen, maar voor wie het om allerlei redenen moeilijk is om thuis achter de boeken te kruipen, aldus Leo Daalmeijer en Letty Ruijters die gezamelijk de scepter zwaaien over het instituut in Nieuwegein.

Huiswerkbegeleiding is géén 'bijles', laat dat duidelijk zijn. Daalmeijer: “Bijles is met name of uitsluitend inhoudelijk gericht.” Zelfstandig leren studeren, structuur aanbrengen in het leren en een goede planning van het huiswerk leren maken, dat is de bedoeling van het huiswerkinstituut. Elke dag weer, want iedereen is vijf dagen per week aanwezig tot het moment dat het huiswerk af is. De uittrekselboeken voor de talen staan klaar en elke leerling heeft zijn eigen afgeschermde werkplek met zijn eigen boeken, pennen en potloden. En wie geen zin heeft in een kop thee, neemt zelf een pakje instant-soep mee. Ruijters, Daalmeijer of een van hun drie begeleiders letten op, om al te grote kletsmajoors of spiekers tot de orde te roepen. Ruijters: “Wie woensdagmiddag wil voetballen, moet op dinsdag het huiswerk voor donderdag al af hebben, of op de woensdag iets later afspreken.” Daalmeijer en Ruijters houden van elke leerling precies bij wanneer ze een repetitie of schriftelijke overhoring hebben. “Elke tien die wordt gehaald, noteren we op de 'Balans der Tienen'. Bij tien tienen tracteren we de groep.”

“Onder begeleiding huiswerk maken is zeker effectiever dan thuis, want daar is meestal geen hulp of ondersteuning om problemen op te lossen”, zegt Hans de Roode, conrector van de Open Schoolgemeenschap Bijlmer in Amsterdam. Maar of een kind dan maar naar een particulier huiswerkinstituut moet gaan, is volgens hem zeer de vraag. “Het is een vreemde ontwikkeling dat een school wordt geacht kinderen sociaal en cognitief te begeleiden, maar dat er dan zo'n instituut voor nodig is om dat te organiseren.”

VERTROUWDER

Het kan een voordeel zijn om leerlingen buiten de schoolmuren hun huiswerk te laten maken, maar volgens De Roode staat daar tegenover dat de schoolomgeving vertrouwder is voor veel leerlingen. In de OS Bijlmer vindt de huiswerkbegeleiding plaats in twee lokalen van de school zelf, waarbij toezicht, controle en begeleiding in handen is van een lokale welzijnsorganisatie. Het onderwijssysteem van de school is bovendien zo ingericht, dat veel huiswerk al in de klas wordt gemaakt. Daarnaast is er drie middagen in de week een speciale huiswerkklas. Daar wordt, anders dan in Nieuwegein, niet al het huiswerk overhoord of beoordeeld, maar alleen de vakken die van tevoren zijn ingevuld op een werkformulier. “Controle is bovendien afhankelijk van de inschatting van de begeleiders”, zegt Marjet Smits, coördinator van de huiswerkklas. Als zij of een van de begeleiders zien dat het goed gaat met een leerling, dan zijn ze flexibeler. Dennis (14) heeft geen hulp nodig bij wis- en natuurkunde, “maar bij de talen altijd.”

'Welcome in hell', kreeg Tessa (14) van haar medeleerlingen te horen toen ze zich aanmeldde op huiswerkinstituut 'Stavast' in het Groningse Haren. Het instituut, oorspronkelijk een streng jongensinternaat geleid door oud-militairen, is al tientallen jaren wijd en zijd bekend - en in vroeger jaren ook berucht - om zijn tucht, orde en discipline. Hoewel de leerlingen 's middags nog steeds uit de hele provincie naar Haren komen, bestaat de 'Stavast-discipline' volgens directeur F.H. Stavast al lang niet meer. “Wie vroeger zat te kletsen, kon een dreun voor zijn kop krijgen, maar in de loop der jaren werd de discipline steeds moeilijker te handhaven.” Desondanks vinden veel leerlingen dat het instituut nog steeds 'een hel' is. “Maar ik ga wel vet vooruit”, zegt Tim (14), een leerling van klas twee van de Havo-VWO-stroom van een plaatselijke scholengemeenschap. En Tim is niet de enige van klas twee. Omdat de brugperiode tegenwoordig twee jaar beslaat, zijn het volgens Stavast steeds vaker tweedeklassers die hun huiswerk op zijn instituut komen maken. Liever Atheneum dan Havo, is de gedachte. Tim: “Eerst had ik voor Frans een vijf, nu een acht en kan ik qua cijfers naar het Atheneum.”

Het begeleid huiswerk maken neemt in populariteit toe. Op De Schans is een wachtlijst van een half jaar. In Haren is weliswaar geen wachtlijst, maar dat komt volgens Stavast doordat de branche de laatste jaren enorm is uitgedijd. Toch zijn maar zo'n twintig instellingen lid van de Landelijke Vereniging van Studiebegeleidings Instituten (LVSI), want er is een strenge ballotage. Wie een garage of een zolderkamertje inricht voor huiswerkbegeleiding komt niet in aanmerking voor een lidmaatschap, wie geen computers of naslagwerken in de kast heeft staan evenmin.

“Als ouders zeggen 'het gaat met ons kind niet zo slecht op school, maar het kan beter', dan zijn we al alert. Ouders hebben dan andere motieven om hun kinderen hier naartoe te sturen”, zegt de Nieuwegeinse begeleider Op den Camp. Er moet duidelijk iets aan de hand zijn met het kind: geen agenda bij kunnen houden, chaotisch leren, verkeerd plannen. Bovendien moet de scholier er voor 95 procent achter staan. Als wordt vermoed dat het de ouders om eigenbelang gaat, gaat het feest niet door, want het gevaar van veredelde kinderopvang door een huiswerkinstituut ligt op de loer: ouders kunnen rustig aan hun carrière werken en hun kind wordt door het instituut opgevangen en haalt nog goede cijfers ook. Directeur Stavast in Haren heeft met die gedachte niet zoveel moeite. “Iedereen kan komen, als ze maar betalen”, zegt hij. “Maar mensen die denken dat ze hier hun diploma kunnen kopen, haal ik er zo uit.” Bij hem kost de huiswerkbegeleiding een kleine vijfhonderd gulden per maand, in Nieuwegein ruim vijfhonderd.

Gemiddeld kost huiswerkbegeleiding via een particulier instituut tussen de drie- en vijfhonderd gulden per maand. Duur? “Nee hoor”, vindt G. de Vries, secretaris van de LVSI. “In Nederland vindt iedereen dat onderwijs gratis moet zijn; als er dan móet worden betaald, is het altíjd duur.”

TIENTJE

Marlies Woudenberg, moeder van Niels (13), erkent dat opvang op De Schans niet voor elk gezin in Nieuwegein betaalbaar is. “Ik zou het elk kind gunnen, maar ik realiseer me dat Niels bevoordeeld is.” Directeur Stavast in Haren ziet dat anders: “Vroeger hadden we alleen zoontjes van artsen en hoogleraren, maar nu er meer tweeverdieners zijn, is er een veel grotere categorie gezinnen die het kan betalen.” Maar die wonen weer niet in de Bijlmer, want bij Roode op school zitten maar weinig leerlingen wier ouders maandelijks honderden guldens kunnen opbrengen voor de huiswerkbegeleiding. Een tientje per maand betalen de leerlingen voor deelname aan de huiswerkklas en als ze dat geld niet kunnen missen, wordt een oogje dicht geknepen.

Kinderen kiezen vaak zelf voor huiswerkbegeleiding. Woudenberg: “Niels stond er helemaal achter. Hij was het niet eens met het Mavo-advies van de basisschool en wil nu bewijzen dat hij de Havo-VWO-stroom aankan.” Zijn moeder zou, ondanks haar onderwijsachtergrond, de begeleiding nooit zelf willen doen. “Je moet proberen de relatie met je kind zo zuiver mogelijk te houden.” Ze vreest dat ze zich, als ze hem zijn Engelse woordjes zou overhoren, meer als juf zou opstellen dan als moeder. “Het zou een grote druk op het gezin leggen.” Huiswerkbegeleiding geeft 'rust aan de eettafel', meent ook directeur Stavast uit Haren.