Euro is Italië's laatste kans een normaal land te worden

Waarom moet Italië naar Europa vluchten? Waarom moet het alles doen om onverwijld deel te nemen aan het systeem van de eenheidsmunt? Omdat het de enige mogelijkheid is die Italië heeft om echt een normaal land te worden. Italië staat op het punt financieel gesaneerd te worden.

Maar je hoeft maar naar de politieke partijen te kijken om te snappen dat de bevolking daar weinig op kan vertrouwen. Italië heeft een politieke klasse die in de tijdspanne van een paar maanden volledig kan ontsporen en die het land opnieuw in een financiële noodtoestand kan storten.

Het huishoudboekje op orde houden betekent dat Italië in zijn genen en zijn cultuur voor eens en voor altijd een paar fundamentele zaken moet opnemen, namelijk dat inflatie het Kwaad is, dat een overheidstekort het Kwaad is, dat een strikt financieel beleid onontkoombaar is. Maar van de communistische partijleider Bertinotti tot de rechtse oppositieleider Berlusconi, van Fiat-president Romiti tot de winkeliers zit Italië vol mensen die, om uiteenlopende redenen, alleen maar proberen de openbare financiën in de war te schoppen. In het land bestaat een sterke, natuurlijke neiging tot financiële wanorde, tot een gebrek aan financiële soberheid.

Daarbij komt dat Italië geen politieke klasse heeft die in staat is deze neiging te onderdrukken. Sterker nog, waarschijnlijk zijn premier Prodi en minister van Schatkist Ciampi ook al zo heen, dat ze de financiële soberheid beu zijn.

Om niet opnieuw in de problemen te komen, kan Italië het beste op een holletje Europa binnengaan. Binnen het systeem van de ene munt zal de macht van de Italiaanse politici beperkt zijn. Halen ze dan toch nog rare fratsen uit, dan is de prijs die ze daarvoor moeten betalen voor iedereen duidelijk: een met schande overladen verwijdering uit de club van Europese landen, de club van de eenheidsmunt. Dát gevaar zou hen voldoende moeten afschrikken en het zou de slechtste instincten van Italië's politieke klasse in toom moeten houden.

Ik realiseer me dat dit standpunt beledigend voor Italië kan zijn. Maar we moeten realistisch zijn. In de jaren tachtig hebben de Italianen er zo'n puinhoop van gemaakt, dat zij de gevolgen daarvan nog zeker twintig jaar met zich zullen meedragen. En de 'nieuwe' politiek ziet er niet veel beter uit dan de voorafgaande, die zo veel problemen heeft veroorzaakt.

Lid worden van de euro-club is net zoiets als Italiaanse politici naar de kostschool sturen. Een kostschool die wordt geleid door nurkse Duitse leraren. Absoluut de ergste van de hele wereld. Dat is precies wat de politici in Italië verdienen en nodig hebben.

Al maanden is alle aandacht gericht op de grote macro-economische variabelen (inflatie, tekort), omdat dat het meest urgent is. Maar we moeten de rest niet vergeten. De bedrijven zijn er ook nog. En daar zijn andere problemen. Italië is waarschijnlijk het enige land ter wereld waar zich de pavloviaanse ondernemer heeft ontwikkeld. Dat wil zeggen de ondernemer die zich slecht gedraagt omdat hij 'weet' dat vroeger of later de lire zal devalueren zodat zijn bedrijf weer concurrerend wordt.

Als Italië echt een modern en normaal land wil worden, is het hoog tijd die pavloviaanse ondernemer uit de weg te ruimen. En de enige manier, pijnloos en elegant, om dat te doen is meteen aan het systeem van de Europese eenheidsmunt deel te nemen. Dan kan de lire niet meer devalueren, omdat zij niet meer bestaat. Van Frankfurt tot Palermo zal alleen de euro bestaan. Daarom zal ook die pavloviaanse ondernemer er niet meer zijn, de man die erop vertrouwt dat zijn munt devalueert en dat hij op die manier weer kan meedoen. In plaats van zich het hoofd te breken over de kosten, de producten, zijn bedrijf, de verhouding met de werknemers en de vakbonden.

Met de dood van de pavloviaanse ondernemer zal voor de Italiaanse industrie een nieuwe periode beginnen, anders en zeker beter. Binnen de grote Europese markt, zonder de reddingsboei van de devaluatie, zal de moderne ondernemer opduiken, die al zijn aandacht richt op de concurrentiepositie van zijn bedrijf en zijn producten. En die niet in de rij gaat staan voor de ministeries om aan te dringen op devaluatie van de lire.

Behalve de pavloviaanse ondernemer is er een andere categorie van 'ondernemers' die Italië eruit moet werken. Ik doel op de familiebedrijven. Het heeft geen zin dat firma's met een omzet van 35 tot 45 miljard gulden nog worden geleid door 'families', met alle problemen rond de opvolging en de keus van de leider die dat met zich mee brengt.

Als Italië een modern en normaal land wil worden, moet het mikken op een vorm van kapitalisme die volgens de regels van de markt leeft. Dat betekent dat de leiders van de bedrijven moeten worden gevonden door op de markt te gaan zoeken, en niet door tussen de nakomelingen te snuffelen, op zoek naar degene die er het minst idioot uitziet.