Duitsland vereenzaamt in steeds linkser Europa

Duitsland heeft alleen in Spanje nog een bondgenoot in zijn verzet tegen invoering van een 'banenclausule' in de herziening van het verdrag van Maastricht.

BONN, 7 JUNI. In het 'Europa van de werkgelegenheid' komt Duitsland steeds meer alleen te staan. In Bonn geldt minister Hans van Mierlo van Buitenlandse Zaken als een knap onderhandelaar. Maar het lukte hem deze week niet de Duitsers ervan te overtuigen dat de Europese Unie zich meer met werkgelegenheid moet bemoeien.

Tijdens een ontmoeting van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken ter voorbereiding van de conferentie van Amsterdam, eerder deze week in Luxemburg, wees de Duitse delegatie het voorstel af om een zogeheten 'banenclausule' op te nemen in de herziening van het Verdrag van Maastricht.

Daarmee wordt de strijd steeds harder om tijdens de Europese top in Amsterdam, over een week, het thema werkgelegenheid op de agenda te zetten. Het linkse hart van Europa klopt sneller, nu naast Nederland en Zweden ook in Groot-Brittannië en Frankrijk sociaal-democraten regeren. De progressieve politici is er veel aan gelegen de burgers duidelijk te maken dat Europa niet alleen om geld draait, maar ook om banen.

Wat Bonn betreft, wringt hier de schoen. Duitsland heeft gebrek aan geld en voelt er niets voor extra marken uit te trekken voor Europese banenplannen. Daar wordt in eigen land al op besnoeid.

Toponderhandelaar Werner Hoyer, staatssecretaris bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Bonn, zei het in Luxemburg nog één keer heel duidelijk: de Europese Unie kan zich geen dure werkgelegenheidsprogramma's permitteren. Europa kan niet opnieuw valse verwachtingen wekken, die later op teleurstellingen uitlopen, stelde de liberale FDP-politicus. Met deze opstelling nemen de Duitsers in Europa een eenzame positie in. Samen met de conservatieve Spaanse regering, die vreest dat een Europees banenplan geld wegsnoept bij de structuurfondsen waar Spanje ook van profiteert.

Hoyer kreeg gisteren bijval van zijn partijgenoot, voormalig minister van buitenlandse zaken, Hans-Dietrich Genscher. Hij voorziet grote problemen bij de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU) als een werkgelegenheidsparagraaf wordt doorgedrukt. Genscher is bezorgd over uitlatingen van de sociaaldemocratische oppositie. De SPD liet deze week weten in de Bondsdag tegen ratificatie van het herziene Verdrag van Maastricht ('Maastricht II') te zullen stemmen als hierin geen “substantieel hoofdstuk over werkgelegenheid” is opgenomen.

Werkgelegenheidspolitiek hoort tot de autonome verantwoordelijkheid van nationale regeringen en heeft niets met de EMU te maken, vindt Genscher. “De ernstige situatie waarin de Duitse overheidsfinanciën en de arbeidsmarkt zich bevinden, mag niet leiden tot kleinmoedigheid ten aanzien van de monetaire unie en tot gefilosofeer over uitstel”, zei Genscher.

De leiding van de SPD is toch al onduidelijk over invoering van de monetaire unie. In de Bondsdag maakte partijleider Oskar Lafontaine zich hard voor strikte invoering van de EMU op 1 januari 1999, terwijl op dezelfde dag SPD-politicus Gerhard Schröder opnieuw uitstel van de muntunie bepleitte omdat Duitsland zonder kunstgrepen de criteria niet haalt.

De monetaire unie moet op tijd doorgaan, zonder banenclausule, vindt Bonn. In een tijdperk van globalisering ondergraaft uitstel de economische en politieke positie van Europa. Maar de Duitsers dreigen aan het kortste eind te trekken. Van Mierlo heeft in de ontwerptekst voor Maastricht II, ook het Verdrag van Amsterdam genoemd, al een hoofdstuk opgenomen over werkgelegenheid. De nieuwe socialistische premier Jospin in Frankrijk heeft er tijdens zijn campagne al helemaal geen geheim van gemaakt dat Europa niet om geld draait, maar om werk. Ook Oostenrijk maakt zich hard voor de banenparagraaf.

De Britse Labour-politicus Gordon Brown kondigde woensdag zelfs een werkgelegenheidsplan aan voor Europa. Dat wil hij maandag tijdens de vergadering van ministers van Financiën van de Europese Unie in Luxemburg aan de orde stellen. Een ongewoon initiatief voor een bewaker van de schatkist. Tot nog toe hebben de EU-ministers van Financiën ervoor gewaakt zich met een dergelijk 'activisme' bezig te houden. Plannen voor grootscheepse infrastructuurprogramma's, die in Europa banen moesten scheppen, wisten ze met succes te blokkeren.

Brown vindt het hoog tijd hierin verandering te brengen. Zijn voorstel zal ook een centraal thema worden van het Britse voorzitterschap dat in januari 1998 begint. Zo wil Brown meer flexibilisering van de arbeidsmarkt. Ook stelt hij de oprichting voor van een task-force, die kleine en middelgrote bedrijven moet helpen om banen te scheppen.

Bonn hoeft niet te huiveren. Het plan vereist geen overdracht van soevereiniteit van de lidstaten naar Brussel, zei Brown geruststellend. En werkgelegenheidsprogramma's? “Daar heeft Europa toch helemaal geen geld voor”, liet de Britse premier Tony Blair zich deze week ontvallen tijdens het congres van Europese sociaal-democraten in Zweden.