De welvaartsgroei wordt nooit meer zo hoog als voor de crisis

Wereldeconomie Het gaat uitstekend met de wereldeconomie, stelt het IMF. Maar er is ook genoeg reden tot zorg.

Een winkelcentrum in Barcelona. Foto Pau Barrena/Bloomberg

De welvaartsgroei in Westerse landen zal, per hoofd van de bevolking, nooit meer zo hoog worden als voor de financiële crisis van 2008 normaal was. Een verouderende bevolking, een dalende arbeidsparticipatie en een lage productiviteitsgroei zijn daar de belangrijkste oorzaken van. Dit stelt het Internationaal Monetair Fonds in zijn nieuwe World Economic Outlook, de halfjaarlijkse prognose voor de wereldeconomie die dinsdag is vrijgegeven.

De vooruitblik zelf is op de korte termijn zeer gunstig. Zowel in 2018 als 2019 kan de mondiale economische groei gemiddeld 3,9 procent bedragen. Dat is iets meer dan de 3,8 procent van vorig jaar, die het hoogste was sinds 2011. Ten opzichte van een half jaar geleden is de raming voor de economische groei in de eurozone opgeschroefd met 0,5 procentpunt tot 2,4 procent, die voor Japan eveneens met 0,5 procentpunt tot 1,2 procent.

De VS groeien in 2018 met 2,9 procent. Dat is 0,6 procentpunt meer dan een halfjaar geleden nog werd gedacht. Eenderde van die ophoging is terug te voeren op het effect van het belastingplan van president Trump van december vorig jaar.

Overheden moeten zich echter niet te snel rijk rekenen met dit soort cijfers, zei IMF-topeconoom Maurice Obstfeld dinsdag in een toelichting in Washington. Schulden, van zowel overheden als particulieren en bedrijven, nemen snel toe. Dat kan voor problemen zorgen als centrale banken met hogere rentes hun monetaire beleid gaan normaliseren. Dan worden rente en aflossing een probleem – zeker wanneer de hoge economische groei van nu afzwakt tot de middelmatige groei die op de langere termijn wordt verwacht.

Kwetsbaar voor tegenslag

Daarnaast heeft het ruime geldbeleid van centrale banken bijgedragen aan het opdrijven van de prijzen van allerlei activa, zoals aandelen of onroerend goed. Dat kan de financiële markten kwetsbaar maken voor tegenslag. En die tegenslag kan niet alleen uit de economie komen, maar ook uit de internationale politiek. Naast de gebruikelijke geopolitieke risico’s is er nu ook de kans op een handelsoorlog.

Dat zo’n grootschalig handelsconflict zich kan voordoen in de huidige gunstige economische tijden lijkt paradoxaal, zei Obstfeld. Maar het vertrouwen van het publiek in de voordelen van economische integratie is geschaad door de polarisatie van inkomens, een tweedeling in de arbeidsmarkt en het feit dat veel huishoudens weinig in de economische opleving mee delen.

Gevolgen handelsoorlog

Het IMF pleit dan ook voor maatregelen die de economische groei op de lange termijn sterker en weerbarstiger maken, maar die ook ‘inclusiever’ zijn – ervoor zorgen dat de vruchten van de groei gelijker worden verdeeld. Volgens Obstfeld is de agenda al vrij vol: de autoriteiten zullen ervoor moeten zorgen dat hun economie goed landt, in plaats van dat de huidige hoogconjunctuur eindigt in chaos. Dat betekent volgens hem dat ze begrotingsbuffers opbouwen, hervormen en het monetaire beleid zeer behoedzaam sturen.

Dat geldt ook voor de vrije handel. Obstfeld merkte op dat een handelstekort samenhangt met het feit dat een land te veel uitgeeft en te weinig verdient. Het nieuwe belastingplan van de Amerikaanse president Trump, waardoor het begrotingstekort snel oploopt, versterkt dit in de VS alleen maar. Het betalingsbalanstekort zal daardoor toenemen met 150 miljard dollar (121 milard euro), terwijl het Witte Huis met het dreigen met invoertarieven dat tekort juist naar beneden tracht te krijgen.

Volgens het IMF is aan diverse vertrouwensindicatoren al te merken dat de wereldeconomie last kan krijgen van alleen al de dreiging met een handelsoorlog, waarin de eerste ‘waarschuwingsschoten’ al zijn gelost door de VS en China. De regering-Trump stelde in januari al tarieven voor op zonnepalen en wasmachines (vooral uit respectievelijk China en Zuid-Korea), kwam daarna met een algemene invoerheffing op staal en aluminium en wees vervolgens voor 50 miljard dollar aan Chinese producten aan waar een heffing op komt. China sloeg terug met voorgenomen heffingen op 50 miljard aan Amerikaanse producten. Sindsdien heeft de regering-Trump het over heffingen op nog eens 100 miljard aan Chinese producten, waarop de Chinese regering liet weten met gelijke munt terug te zullen betalen.

Nederlandse groei als verwacht

Obstfeld riep op om conflicten te blijven beslechten binnen het systeem van regels en procedures dat er al is, zoals binnen de wereldhandelsorganisatie WTO. Los van de mogelijke problemen in de wereldhandel is er ook sprake van verhoogde geopolitieke risico’s die de huidige hoogconjunctuur in de wielen zouden kunnen rijden.

Voor Nederland raamt het IMF een economische groei van 3,2 procent dit jaar en 2,4 procent in 2019. Dit komt overeen met de ramingen van het Centraal Planbureau in maart. Daarin wordt uitgegaan van een groei met 3,2 in 2018 en en 2,7 procent volgend jaar.

De economie mag dan groeien, veel Nederlanders merken daar dit jaar weinig van in hun portemonnee. Lees meer: Nederlander merkt in koopkracht weinig van groei