Goed en kwaad

Iedereen in ons huis is nogal treurig, want vannacht is onze buurvrouw overleden. Onze buurvrouw is 62 jaar geworden. Ik zou niet over haar schrijven als zij niet een eigenschap bezat, die ik in zo'n zuivere vorm nog niet eerder ben tegengekomen. Zij was volmaakt goed.

Zoiets klinkt alsof het niet waar kan zijn. Geen mens is alleen maar engel. Wij geloven niet in het volmaakt goede. J.B. Charles dichtte eens:

De mens op zijn best

is half engel, half zwijn

't meest zal de verdeling

ongunstig zijn. Daar komt nog bij dat je de neiging hebt om al te veel goedheid te vermijden. Niemand wordt graag geconfronteerd met iets dat in al zijn goedheid foutloos is. Daarom geven mensen in het café altijd snel wat geld aan de soldaat van het Leger des Heils maar willen zij beslist geen praatje maken. Het blad waarin de boodschap van het Leger wordt uitgedragen geven zij onmiddellijk terug, zonder er een blik in te slaan. Hier pak aan, en maakt u daarmee een ander gelukkig.

Maar bij onze buurvrouw was daar geen sprake van. Zij stond altijd voor iedereen klaar, maar bovendien op zo'n manier dat iedereen graag in haar omgeving wilde zijn. Haar altruïsme was geen verkapte poging om iets terug te krijgen. Toen zij stierf, zat ook haar hele familie om haar heen, niet omdat het moest of uit plichtsbesef, maar, denk ik, omdat iedereen het goede wilde aanraken en beschermen.

De dood van onze buurvrouw bracht ons ook in aanraking met het probleem van het lijden. Onze buurvrouw was een zeer levendige vrouw die graag de handen uit de mouwen stak, maar een sluipende ziekte tastte haar lichaam aan, tot geen therapie meer hielp. Wij vroegen ons af waar dat goed voor was. In theorie is het misschien niet zo moeilijk om te beseffen dat het leven zinloos is, maar in de praktijk valt het zwaar om daar genoegen mee te nemen. Religies hebben de meest ingenieuze doctrines bedacht om het lijden te verklaren, maar bevredigend zijn die allemaal niet. Waarom wordt het lijden bijvoorbeeld niet bewaard voor mensen die het verdiend hebben? Er zijn slechte mensen die een heerlijk en gezond leven lijden, en er zijn goede mensen voor wie alles in het leven tegenzit. Je zou dat anders wensen, maar er valt nauwelijks iets aan te veranderen.

In Oklahoma discussiëren op dit ogenblik juryleden en nabestaanden over de vraag wat er moet gebeuren met Timothy McVeigh, de man die schuldig is bevonden aan de grootste bomaanslag uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. Voor al deze mensen vertegenwoordigt McVeigh het volmaakt kwade. Hier is de verdeling tussen engel en zwijn geheel naar een kant doorgeschoten.

Het is fascinerend om te zien hoe men daar op het plein in Oklahoma City fantaseert over het lot van de veroordeelde. In al die discussies speelt de vraag hoe men de veroordeelde bij de uitvoering van zijn straf zoveel mogelijk kan laten lijden. Een grote groep is voor de doodstraf, maar men ziet het als een bezwaar dat in de staat Oklahoma deze straf met een injectienaald ten uitvoer wordt gebracht, wat een pijnloze dood schijnt te zijn. Kan het niet hardvochtiger, bijvoorbeeld met een vuurpeloton, zoals men dat nog onlangs in Salt Lake City heeft gedaan?

Een andere groep is juist tegen de doodstraf, maar niet uit humane overwegingen. Zij zien de doodstraf als een te gemakkelijke ontsnapping voor een onvergeeflijke daad en zij pleiten voor levenslang om de verdachte een levenslange kwelling te laten ondergaan. Een officieel goedgekeurde hel op aarde. De zinloosheid van al deze fantasieën springt in het oog, want de slachtoffers komen er niet door terug en het leven van McVeigh is sowieso al vernietigd.

Maar de behoefte is groot om van het lijden toch nog iets zinvols te maken. Daarom stemde iedereen onmiddellijk in met het schuldig van de jury, maar zal niemand tevreden zijn met de straf.