Westelijke staten zijn exporttijgers van VS

De staat Washington noemt zich de meest exportgeoriënteerde staat van de Verenigde Staten. De bewoners houden van het goede leven, bij voorkeur buitenshuis. Ze hebben vliegtuigen (Boeing) en software (Microsoft). Zijn er keerzijden aan de groei?

SEATTLE, 5 JUNI. Het lijkt een toneelstukje voor twee heren. Robert Randolph en William King proberen in hun kantoor in het centrum van Seattle om het hardst duidelijk te maken hoe belangrijk Azië dan wel Europa is voor de economie van het Amerikaanse noordwesten. Randolph is algemeen handelsvertegenwoordiger voor de staat Washington en King is hoofd van de divisie Europa. De regio is een belangrijk exportgebied en ligt ongeveer net zo ver van Tokio als van Londen.

Randolph: “In luchtmijlen gerekend is Europa dichterbij maar wij beschouwen onszelf als een op Azië gerichte economie. Europa is een grote stabiele markt die belangrijk blijft, maar op de lange termijn hebben we de enorme Aziatische markt nodig.”

King: “De groei is in Azië, daar is geen twijfel over mogelijk, maar de 8 tot 10 procent groei die ze daar jaarlijks hebben is niet vol te houden. Er komt straks een reactie op. Om dat te compenseren is Europa voor ons van levensbelang.”

Natuurlijk zijn beide continenten zeer belangrijk voor het noordwesten van de VS. Belangrijker voor de staat is echter nog altijd het naburige Canada. Aziatische auto's voor Canada komen veelal binnen via Seattle. “Georganiseerde havenwerkers in Vancouver eisen dat elke container die verder weg moet dan vijftig mijl eerst wordt geopend”, zegt Randolph, “dus Vancouver is veel te duur geworden.” Seattle heeft die problemen niet. Bij de bij de vakbond voor longshoremen aangesloten havenwerkers, die zestig- tot honderdduizend dollar per jaar verdienen, is de produktiviteit hoog. “De bonden hier zijn zeer verlicht”, aldus Randolph. “Ze begrijpen hoe fel de internationale concurrentie is.” De bewoners van het noordwesten zien zichzelf graag als verlicht en modern. Ze zijn trots op Microsoft en Boeing en trots op hun luxe levensstijl. Dat het noordwesten bloeit is, zoals gezegd, in de eerste plaats te danken aan een paar succesvolle multinationals, zoals Boeing, Microsoft in Seattle en Nike in het naburige Oregon. Boeing is al jarenlang de grootste Amerikaanse exporteur en in Washington de grootste werkgever. Het was lang zo dat het economisch lot van de staat te nauw met de successen van Boeing verbonden was. Dat is veranderd. Toen het enkele jaren geleden slecht ging met Boeing daalde de werkgelegenheid niet en dat was voor het eerst. Randolph: “Boeing verloor 27.000 banen en toch bleven we overeind.”

In de jaren zeventig beleefde Boeing de vorige grote neergang en toen kromp het bedrijf met de helft in en stortte het de staat Washington in een recessie. Boeing maakte voorheen 60 procent van de export van de staat uit, nu is het nog 49 procent. De niet-Boeing export groeide in 1995 met 14 procent. Inmiddels is Microsoft de tweede grote naam geworden. Microsoft heeft niet de werkgelegenheid van Boeing, maar omdat het bedrijf van Bill Gates zo hard is gegroeid zijn de werknemers van het eerste uur inmiddels miljonair omdat ze destijds deels in opties betaald kregen. Veel van de bestedingen van die miljonairs vinden een weg in de lokale economie. Boeing zal door de groei van zijn orderportefeuille met meer dan 600 vliegtuigen dit jaar meer dan tienduizend man aannemen. Vorig jaar bedroeg dat aantal 13.000, twee keer zo veel als het bedrijf had voorzien.

Hoewel Microsoft andere initiatieven heeft bevorderd is er niet echt een hightechgebied in en om Seattle. “Microsoft heeft ook de neiging alles zelf te doen en dat ontmoedigt nieuwe bedrijfjes”, zegt Paul Latta, industrie-analist van de zakenbank Ragen McKenzie. Toch telt de staat officieel 2.000 softwarebedrijfjes. Mede onder invloed van Microsoft hebben zich ook halfgeleidersbedrijven in het noordwesten gevestigd. Zes fabrieken in en om Portland van elk meer dan 1 miljard dollar hebben een enorme impuls gegeven aan de plaatselijke economie. Het gebied wordt om die reden Silicon Forest genoemd. In de omgeving van Seattle hebben zich Taiwan Semiconductor en Intel gevestigd. Al langere tijd was er Nintendo met zijn Amerikaanse hoofdvestiging.

“Vorig jaar is de omzet van de hightechsector in de staat Washington voor het eerst die van de bosbouwindustrie gepasseerd”, zegt Latta. “We gaan langzaam van een primaire-bronneneconomie naar een technologische economie.” De economie is zich aan het diversifiëren, maar dat proces is nog in volle gang. Omdat de landbouwgebieden met hun bosbouw, visvangst en akkerbouw wat groei betreft enigszins achterblijven bij de steden ontstaan er zich zeer ongelijk ontwikkelende gebieden. Toch is de omzet van de landbouwproducten nog altijd een indrukwekkende 3,5 miljard dollar en dat is een miljard meer dan de software-export. De economische groei in Seattle is jaarlijks 4 tot 5 procent, maar de rest van de staat, waar de groei slechts 1 procent bedraagt, blijft daarbij achter. Dat heeft in het oosten van de staat veel kwaad bloed gezet ten opzichte van Seattle. Volgens Paul Sommers, econoom aan de University of Washington in Seattle, groeit de softwaresector nog steeds met 2.000 man per jaar, maar hij vraagt zich af hoe lang dat nog duurt. De sector heeft Seattle gered tijdens de laatste Boeing-recessie, maar de echte test komt volgens Sommers bij de volgende laagconjunctuur van de VS. “Tot op heden was de bosbouw hier nog sterk en die was niet conjunctuurgevoelig”, zegt Sommers. “Inmiddels heeft de sector flinke klappen gehad.”

Vanwege het Cascadische gebergte noemen de noordwestelijke staten - Oregon, Washington - zich wel Cascadië en daar rekenen ze het Canadese British Columbia dan ook bij. De naam lijkt niet toevallig op Arcadië. Men houdt van goede koffie, microbrouwerijen en wijn. Randolph: “Het zijn de producten van het goede leven.” In Beaverton, Oregon, staat het wereldhoofdkantoor van Nike, maker van producten voor het buitenleven. “We voelen ons met onze noorderburen verbonden door een groot wantrouwen tegen de regering”, zegt Randolph. “We worden vergeten door Washington D.C. en de Canadezen voelen zich vergeten door Ottawa.” De Cascadiërs zijn daarom ook geen gewone kiezers maar linkse Republikeinen. De mensen zijn volgens Randolph geneigd een onafhankelijke keuze te maken en niet partij- of groepsgebonden. “Wij zien het als een uiting van onze onafhankelijke geest dat we in Gary Locke de eerste Aziatisch-Amerikaanse gouverneur in de VS hebben”, zegt Randolph. “En de burgemeester van Seattle, Norm Rice, is zwart. Van de kiezers in de stad is maar 9 procent zwart en 5 procent Aziatisch. Kiezers hebben duidelijk gestemd op iemand die hen aanspreekt.”

Seattle en Tacoma, twee havens die maar twintig kilometer van elkaar af liggen, zijn een belangrijke concurrent van Los Angeles/Long Beach. De groei van het containervervoer stagneert echter omdat er meer goederen uit Azië over de andere helft van de wereldbol worden vervoerd. Volgens Sommers zijn ook de problemen van Vancouver verleden tijd. “Ze nemen weer marktaandeel terug”, zegt hij. De exportsector van Seattle bloeit echter. Sommers: “Zolang Azië groeit, groeien wij.” Seattle heeft een goede treinverbinding met Chicago, het knooppunt van het Amerikaanse oost-westverkeer. Vanaf Seattle is het een dag korter varen naar Tokio dan vanuit Los Angeles. “We noemen onszelf de meest handelsgeoriënteerde staat van de VS”, zegt Randolph. “Van onze economie is 75 procent export, dat wil zeggen - de producten gaan de staat uit. Tachtig procent van wat we in de staat invoeren, wordt naar elders getransporteerd.” Hoewel hij helemaal geen pessimist is, ziet Sommers wel de keerzijden van de groei. “In de afgelopen zeven jaar is de bevolking in de staat gegroeid met 660.000 naar 5,5 miljoen inwoners”, zegt Sommers in zijn werkkamer op de campus. “Vooral Seattle, met 1,45 miljoen werknemers, begint vol te lopen. De financiering van de infrastructuur is een zorg, de huizenprijzen zijn verdubbeld. De groeiprognose is zo goed dat economen waarschuwen voor looninflatie in meerdere sectoren. Is het eind van Arcadië in zicht?