Tranen Lee Kuan Yew doen wonderen

Lee Kuan Yew, voormalig premier van Singapore en belangrijkste spreekbuis van de overzeese Chinezen in Azië, reist deze en volgende week door Europa en brengt vanaf vandaag een driedaags bezoek aan Nederland.

SINGAPORE, 5 JUNI. Als Singapore zijn burgers weer eens wat saamhorigheid wil bijbrengen, doen de tranen van Lee Kuan Yew wonderen. De voormalig premier van de eilandrepubliek plengde historische tranen op 9 augustus 1965, toen hij zijn volk voor de televisiecamera's meldde dat Singapore van de Maleisische regering niet langer bij Maleisië mocht horen. Singapore moest alleen verder, onder leiding van Lee. De historische zwart-wit beelden van de huilende Lee flitsen nu, bijna 32 jaar later, nog steeds een paar keer per jaar over het televisiescherm in overheidsspotjes die tot doel hebben de gevoelens van nationale trots onder de Singaporezen te versterken.

Singapore is trots op zijn eerste premier, die bewerkstelligde wat de wereld voor onmogelijk hield. In dertig jaar toverde hij een ingeslapen, rommelig en jungle-rijk visserseilandje aan de Straat van Malakka om tot een high-tech staat en financieel centrum van het Verre Oosten. “Toen Singapore in 1965 plotseling onafhankelijk werd, was het een kwetsbaar eiland, zonder grondstoffen en zonder achterland. Ik heb vanaf het begin vastgehouden aan één simpel leidend principe om te overleven: Singapore moest beter georganiseerd zijn dan de andere landen in deze regio”, blikte de inmiddels 73-jarige Lee onlangs terug.

Als oprichter en leider van de People's Action Party (PAP), de partij die sinds 1959 Singapore onafgebroken heeft geregeerd, voerde de autocraat Lee een strak en streng beleid en eiste hij confucianistische gehoorzaamheid van de Singaporezen, van wie het merendeel (ruim driekwart), net als Lee, uit etnische Chinezen bestaat. De politiek van Lee, zelf een visionair en briljant jurist die cum laude zijn studie rechten in Cambridge afrondde, stoelde op het streven naar krachtige economische groei volgens marktprincipes, de opbouw van een sociaal-democratische welvaartsstaat en een sterke anti-communistische stellingname.

Op economisch terrein kreeg Lee hulp van de eerder dit jaar overleden Nederlandse ontwikkelingseconoom Albert Winsemius. Winsemius, vader van de voormalige Nederlandse minister van Milieu Pieter Winsemius, concludeerde dat Singapore zich moest aanbieden als een fiscaal aantrekkelijke en goedkope productieplaats voor multinationals. Lee nam de adviezen van 'grote vriend' Winsemius over en zorgde ervoor dat Singapore de omstandigheden voor productie en vestiging optimaliseerde. Het land bood binnen een paar jaar op het gebied van gezondheid, telecommunicatie, onderwijs en transport het beste uit de regio. Talloze bedrijven besloten een fabriek of regionaal hoofdkantoor neer te zetten in de stadstaat. In de ruim drie decennia dat Lee Singapore leidde, groeide het land uit tot een van Azië's machtigste 'tijgers' met een gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking dat inmiddels ruim 30.000 gulden bedraagt.

Lee verwierf met zijn successen in Singapore internationale naam en faam. Landen in de regio kopieerden onderdelen van zijn formule en maakten het kleine Singapore (24 bij 42 kilometer) tot de ideale proeftuin van Zuidoost-Azië. De charismatische Lee groeide uit tot de spreekbuis van de overzeese Chinezen, die in hem hèt symbool van Azië's volwassenwording zagen, te meer daar Lee het 'arrogante Westen' nogal eens op de hak nam. Verder werd Lee veel geconsulteerd door regeringen in Azië, maar ook in andere delen van de wereld. Door zijn bijzonder goede contacten met de Chinese leiders in Peking, werd hij bovendien vaak achter de schermen ingezet als woordvoerder van Zuidoost-Azië met China.

Maar sinds ruim een jaar zijn de macht en invloed van Lee, die sinds zijn aftreden in 1990 de invloedrijke regeringsfunctie van 'senior-minister' vervult, wat tanende. Nadat hij begin vorig jaar tot tweemaal toe in het ziekenhuis werd opgenomen met hartklachten, kwam hij een jaar geleden onder vuur van zijn eigen volk te liggen nadat hij honderdduizenden dollars korting had gekregen bij de aankoop van een appartement. De affaire viel samen met gemor van de nieuwe generatie Singaporezen die de hoge kosten voor het levensonderhoud zat is. Ook laatdunkende uitlatingen over buurland Maleisië, waarmee Lee dit voorjaar de relatie tussen beide landen onder spanning zette, hebben zijn imago geen goed gedaan. Vooral de jongere Singaporezen ergeren zich aan de in hun ogen vaak arrogante, betweterige manier waarop Lee Kuan Yew hun land representeert. Toch is de invloed van Lee nog steeds zo groot dat vrijwel niets van die onvrede hoorbaar of leesbaar is in de regeringsgezinde media van Singapore.