Piet Pelle de onoverwinlijke

Piet Pelle, in populariteit vergelijkbaar met Tielse Flipje en Kabouter Piggelmee, is jarig. Hij had echter niet alleen vrienden.

Fietsmuseum Velorama

Waalkade 107 Nijmegen

Expositie t/m 26 okt. Volw. ƒ 6. ma t/m za 10-17u, zo 11u

Piet Pelle is de held van de twintigste eeuw. Een onverschrokken knaap, die zonder zich te bezeren dwars door muren rijdt, tegen treinen aan knalt en in afgronden stort. Piet Pelle is echt “één der meest volmaakte ridders, der moedigste onverschrokkenste helden van de moderne maatschappij”. Schrijver W. van der Ent heeft zijn penneveer in gal gedoopt als hij het stukje schrijft, dat op 4 mei 1912 gepubliceerd wordt in het roemruchte studentenblad Propria Cures. Daarin laat hij weinig heel van Piet Pelle en van diens bedenker, de Haarlemse kunstenaar Ko Doncker, die dat jaar voor het eerst de reclamestrip 'De avonturen van Piet Pelle op zijn Gazelle' publiceerde.

De 'Dierense Held', zoals Van der Ent Piet Pelle betitelde, wordt dit jaar 85 jaar, en dat wordt gevierd met een tentoonstelling in het nationaal fietsmuseum Velorama in Nijmegen, en met een standbeeld, dat tijdens de Rhedense Fietsvierdaagse - 19 tot en met 22 augustus - onthuld zal worden in Dieren. In Velorama is tevens een film te zien uit 1930, waarin Piet Pelle een avontuur beleeft op de Noordpool.

Doncker, de geestelijke vader van Piet Pelle, was door de Dierense firma Arentsen & Kölling gevraagd een strip te bedenken om reclame te kunnen maken voor hun Gazelle; een fiets, die in 1902 voor het eerst op de markt was gebracht en die in 1912 voor het eerst geheel in eigen beheer in de fabriek in Dieren werd geproduceerd. Doncker was de eerste in Nederland die strips voor reclame-doeleinden vervaardigde.

Dát Piet Pelle een succes werd, is waarschijnlijk meer het gevolg van een goed marketingbeleid dan van de artistieke of verstrooiende waarde van de strip. De oorspronkelijke plaatjes zijn twee-dimensionaal en voorzien van twee regels rijm. Het begint ermee dat Piet slaagt voor zijn examen en van zijn vader een Gazelle-fiets krijgt. Daarmee beleeft Pelle een aantal merkwaardige avonturen. Zo rijdt hij “over scherven, puin en glas, alsof 't het fijnste asphalt was. Van spijkers en doorn merkt i niets, op zijn mooie Gazelle fiets”. Ook wordt hij achtervolgd door een stier, rijdt hij in een afgrond en knalt tegen een trein. De uitsmijter is dat hij heelhuids thuiskomt en dan tegen zijn vader zegt dat hij 'fijn op mijn Gazelle getoerd' heeft.

De eerste oplage van het boekje van Doncker bedroeg 20.000 exemplaren, de tweede druk 5.000. Het verhaaltje was verkrijgbaar bij de agentschappen van Gazelle. De tentoonstelling laat een paar fraaie staaltjes van voor- en na-oorlogse reclame-campagnes zien. Zo reed er eind jaren vijftig een auto door Veenendaal, met een grote plank over de gehele lengte: 'Duizenden kochten als Pietje Pelle bij Wed. v. Eden hun Gazelle', stond er op te lezen. Ook werden er kaarten, fietsbellen en stickers van Pelle gemaakt.

In 1966 en volgende jaren konden jongeren zich aanmelden als 'Vriend van Piet Pelle'. De aanmelder kreeg een Gazellespeld en op zijn verjaardag een Piet Pelle-kaart. De ouders van de gelukkige kregen enkele weken voor de verjaardag heel subtiel een brief met suggesties voor een 'nuttig en waardevol cadeau' in de vorm van een fiets, driewieler of autoped.

Ko Doncker stief in 1917 aan een hartstilstand nadat hij met de fiets ten val was gekomen.