Minister overleeft motie van wantrouwen; Waigel trekt aan de financiële noodrem

BONN, 6 JUNI. De Duitse minister Theo Waigel van Financiën (CSU) heeft aan de financiële noodrem getrokken. Alle uitgaven boven een miljoen mark moeten de ministeries aan mij voorleggen, aldus een opgeluchte Waigel, die gisteren een motie van wantrouwen in de Bondsdag overleefde.

De oppositie van SPD en de Groene Partij vond dat de minister moest opstappen wegens zijn “hectische” begrotingspolitiek en zijn omstreden plan om de goudvoorraad versneld te herwaarderen. “Met deze boekhoudkundige truc om aan de criteria voor Maastricht te kunnen voldoen, heeft Waigel het internationale aanzien van Duitsland bezoedeld”, zei SPD-voorzitter Oskar Lafontaine tijdens het debat.

Bondskanselier Kohl wierp zijn volle gewicht in het debat en verdedigde zijn minister met verve, zodat de motie tegen Waigel met 328 stemmen tegen 311 door de Bondsdag werd verworpen. Kohl waarschuwde voor uitstel van de euro. “De gemeenschappelijke munt is de basis voor vrede en vrijheid in Europa.” Bovendien gaat het om export en banen in Europa, zei Kohl, die verklaarde dat Duitsland op tijd aan de criteria van de Economische en Monetaire Unie (EMU) zal voldoen.

De SPD-politicus Gerhard Schröder gelooft niet dat Duitsland de criteria dit jaar nog zal halen. Als de regering-Kohl de monetaire unie “koste wat kost” doorzet is de schade nog veel groter, meent Schröder, die als kansrijke kandidaat wordt beschouwd bij de verkiezingen van volgend jaar. Schröder stelt een “gecontroleerde verschuiving” voor van de invoering van de euro, maar tijdige invoering van het stabiliteitspact in 1999 zodat landen die niet aan de criteria voldoen, een boete moeten betalen.

Met het afstemmen van de motie is de positie van minister Waigel weliswaar veiliggesteld, maar de grote problemen in het kabinet van CDU/CSU en FDP zijn geenszins voorbij. De onderhandelingen in de coalitie, die haar ernstigste financiële crisis in 15 jaar beleeft, zitten muurvast. Begin van de week hield de FDP nog rekening met “een grote knal”, zei een liberale politicus gisteren. Maar de druk lijkt enigszins van de ketel nu het debat achter de rug is en Waigel zijn 'goudoorlog' met de Bundesbank wil bijleggen.

Van een compromis is echter nog geen sprake, liet de Bundesbank weten, hoewel minister Waigel een dag vóór het netelige debat in de Bondsdag wel die indruk had gewekt. Bundesbankpresident Hans Tietmeyer zei gisteren dat een herwaardering van het goud ook mogelijk is zonder wijziging van de bankwet. De onderhandelingen zullen naar verwachtig nog enkele weken in beslag nemen.

Gezien de moeilijkheden heeft de coalitie laten weten dat ze verwacht het wetsontwerp voor de begroting van 1998 niet op 2 juli, maar op 11 juli klaar te hebben. In ieder geval wil minister Waigel, die 20 tot 30 miljard tekort komt, de uitgavenstop onmiddellijk laten ingaan. Deze maatregel zal hooguit een paar miljard mark besparen. Daarom wil Waigel zo snel mogelijk een privatiseringsprogramma beginnen. Hij zei dat onderzocht wordt of de staat versneld een pakket aandelen Deutsche Telekom op de markt kan brengen. Formeel mag de overheid, die nog een belang van 75 procent in het concern bezit, pas in het jaar 2000 weer T-aandelen op de markt brengen. Uitgezocht moet worden of vervroegde verkoop de huidige aandeelhouders niet zal benadelen. Vervroegde verkoop van een pakket aandelen kan de staat dit jaar 10 miljard, en volgend jaar nog eens eenzelfde bedrag opbrengen.

De Vijf Wijzen, vijf economische experts die de regering adviseren, noemen maatregelen zoals de verkoop van Telekom-aandelen en de herwaardering van goud 'ongeschikt' om de begrotingstekorten solide af te dekken. In een brief dringen zij bij de regering aan op duurzame consolidering van de begroting. De overheid ontkomt niet aan ingrijpende bezuinigingen, menen de Vijf Wijzen.

FDP-voorzitter Wolfgang Gerhardt zei gisteravond erop “te rekenen” dat bondskanselier Helmut Kohl over ruim een week naar de conferentie van Amsterdam kan vertrekken met een “solide begrotingsvoorstel” in zijn zak. “Het zal ons lukken een akkoord te bereiken zonder de belastingen te verhogen”, zei de voorzitter van de FDP, die zich in de coalitie hevig verzet tegen verhoging van de benzine-accijns en uitstel van verlaging van de solidariteitstoeslag.