Supervisor pas zaterdag beschikbaar voor beslissing over leeg bed; 'Het gaat juist goed met de IC'

Zaterdag overleed een vrouw, vermoedelijk omdat er geen bed voor haar zou zijn op de intensive care van het AMC. Ook elders was er geen plaats. Een chronisch tekort aan bedden, aan verpleegkundigen of werkt men onvoldoende samen?

AMSTERDAM, 4 JUNI. Gaat deze patiënt vannacht waarschijnlijk dood? Dan rekent het ziekenhuis zich alvast een bed rijker op de intensive care-afdeling van het ziekenhuis. De volgende ingewikkelde hartoperatie is meteen in volle voorbereiding. In het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam vergadert een team van artsen twee keer per dag over de bezetting van de intensive care-afdeling. Hier liggen patiënten wier situatie levensbedreigend is en die met behulp van bewakingsapparatuur permanent in de gaten worden gehouden. Dagelijks weigert het ziekenhuis ten minste één patiënt op de IC-afdeling. Naar eigen zeggen wegens plaatsgebrek.

Uit een onderzoek van de Universiteit Utrecht op 113 IC-afdelingen in Nederland blijkt dat veel ziekenhuizen niet de gevraagde zorg kunnen bieden. Afgelopen zaterdag werd dit een 60-jarige vrouw uit Alkmaar vermoedelijk noodlottig. Zij was opgenomen in het Medisch Centrum Alkmaar en overleed nadat haar aorta onderweg naar Amsterdam was gesprongen. Ze leed aan een levensbedreigende aandoening, een groot aneurysma van de lichaamsslagader, die operatief alleen veilig kan worden verholpen met behulp van een hartlongmachine. Volgens vaatchirurg M. Jacobs gaat meer dan 90 procent van deze ingewikkelde operaties goed.

In de regio wordt de behandeling uitgevoerd in het AMC en in het Antoniusziekenhuis in Nieuwegein. De zaak begon vrijdagmiddag te spelen. Nadat de vrouw in Alkmaar was opgenomen, leverde een telefonische rondgang langs ziekenhuizen in Nederland geen geschikt intensive-carebed op. Op zaterdagmorgen besloot vaatchirurg Jacobs van het AMC de vrouw toch te operern in Alkmaar ondanks het het ontbreken van veilige nazorg. Tegelijkertijd meldde het AMC toch een bed beschikbaar te hebben op de IC-afdeling. De vrouw werd meteen per ambulance vervoerd naar Amsterdam. Onderweg 'klapte' de aorta en raakte de vrouw in shock. Een uur later overleed zij in het AMC. De vrouw is overleden zonder dat het nodig was, stelde vaatchirurg Jacobs gisteravond in NOVA. Het AMC spreekt van een 'incident' en meldde de dood van de patiënt bij de regionale Inspectie voor de Volksgezondheid in Noord-Holland.

Welk bed was er uiteindelijk vrijgekomen op de Amsterdamse IC? Was er iemand overleden of kon er een patiënt naar een ander afdeling? Gistermiddag informeerde medisch directeur D. Bakker van het AMC bij de intensive care-afdeling om te vragen hoe dat zaterdag precies was gegaan. “Er was een noodscenario bedacht waarbij een neurochirurgische patiënt terug naar de verpleegafdeling zou gaan of een chirurgische patiënt zou worden overgebracht naar een andere afdeling met extra zorg.” Dat kon volgens Bakker pas gebeuren als de supervisor van de afdeling ermee in zou stemmen. Dat kon echter niet eerder dan zaterdagmorgen gebeuren.

Volgens Bakker is de capaciteit onvoldoende en heeft hij ten minste acht extra bedden nodig. Nu beschikt het AMC over 28 IC-bedden voor volwassenen. “We zullen niemand aan zijn lot overlaten maar we kunnen op het moment niet voldoen aan de vraag.” Het AMC heeft ook een regionale functie. Bakker: “Daarbij moeten we ook rekening houden met interne calamiteiten. Patiënten die hier al liggen en opeens in een levensbedreigende situatie terechtkomen, moeten ook op de IC-afdeling terecht kunnen.”

Minister Borst (Volksgezondheid) verwijt de ziekenhuis passiviteit. “Als ziekenhuizen werkelijk extra bedden nodig hebben, is daar geld voor. Als directies een krapte constateren, laten zij dan naar mij toekomen.” Borst gaat de ziekenhuizen nu actief benaderen. “Onderzoek na onderzoek, daar schieten we niets mee op. Ik ga nu maar zelf met de ziekenhuizen praten.”

Als mogelijke oorzaken van de overvolle ic-afdelingen noemde Borst de vergrijzing, betere technologie, toenemend tekort aan gespecialiseerde verpleegkundigen, mogelijk een tekort aan bedden op de verpleegafdelingen en patiënten op de IC-afdeling bij wie met minder intensieve zorg kan worden volstaan. De minister pleit voor een centraal computersysteem, zoals bijvoorbeeld ook wordt gehanteerd bij de toewijzing van cellen in Nederland. Bakker van het AMC ziet niets in een centraal zoeksysteem: “Het lijkt logisch maar het is niet te organiseren omdat je met teveel verschillende factoren te maken hebt en de medische situatie van de patiënt per minuut kan veranderen.”

In het Academisch Ziekenhuis in Utrecht (AZU) kent men minder grote problemen op de intensive care-afdelingen. “We komen binnenshuis altijd tot een oplossing”, zegt dr. J. Savelkoul, hoofd van één van de vier IC-afdelingen van het AZU. Het AZU heeft volgens hem eerder problemen met het terugsturen van IC-patiënten naar de gewone verpleegafdelingen omdat daar een tekort aan de extra zorg voor deze patiënten is. Savelkoul vindt de ophef over de overvolle IC-afdelingen schromelijk overdreven. “Het probleem wordt uit zijn proporties getrokken. Er is veel veranderd de laatste jaren. We hebben een uitstekende opleiding voor intensivisten, de technische kwaliteit van de zorg is verbeterd en het verplegend personeel is zeer gespecialiseerd. Het gaat eigenlijk juist heel goed met de intensive care in Nederland.”