Kohl moet onverzoenlijke partijen op een lijn krijgen

Het compromis tussen de Duitse centrale bank en minister Theo Waigel is uiterst wankel. Bondskanselier Helmut Kohl wordt geconfronteerd met een van de grootste crises in zijn loopbaan.

BONN, 4 JUNI. Het wordt eenzaam rondom bondskanselier Helmut Kohl. Niet alleen heeft Frankrijk een stem uitgebracht tegen het Europa à la Kohl. De Europeanen beleven tot hun verbazing hoe breekbaar de positie is van de kanselier om in eigen land zijn visionaire strategie met kracht door te voeren.

Toen de 'eeuwige' kanselier, na een regeerperiode van 15 jaar, in april besloot voor de vijfde keer mee te doen aan de verkiezingen in 1998, had hij maar één doel. Na de voltooiing van de Duitse eenwording, zou hij ook het proces van de Europese integratie onomkeerbaar maken. Met de euro als glimmende kroon op het Europese huis.

In West-Europa, dat een renaissance van de sociaal-democratie beleeft, verliest Kohl zijn politieke vrienden - alleen in Spanje regeren de conservatieven nog. In eigen land maakt de coalitie haar diepste crisis mee. De begrotingsproblemen zijn onopgelost en de euro is in gevaar als een stabiele, harde munt.

Op het nippertje heeft de kanselier nog voor elkaar gekregen dat de akelige ruzie tussen minister van Financiën, Theo Waigel, en de invloedrijke Bundesbank over de operatie Goldfinger werd bijgelegd. Een lachende Waigel en Bundesbankpresident Hans Tietmeyer schudden elkaar gistermiddag voor de camera's de hand. Duitsland kon weer gerust zijn. Zoals de vroegere voorzitter van de Europese Commissie Jacques Delors eens zei: “Niet alle Duitsers geloven in God, maar ze geloven allemaal in de Bundesbank.”

Een langdurig conflict met de centrale bank is wel het laatste dat de coalitie in de huidige crisis kan gebruiken. De afgelopen dagen liep niet alleen de oppositie te hoop tegen Waigels omstreden plan de goudvoorraad nog dit jaar te herwaarderen om de EMU-criteria gunstig te beïnvloeden. In de coalitie zelf werd de verontwaardiging over het onhandige gemanoeuvreer van Waigel ook steeds heviger.

Kohl heeft dan ook zijn uiterste best gedaan om Waigel over de streep te trekken met Tietmeyer in gesprek te komen, nog voor het debat vandaag in de Bondsdag, waar de minister een motie van wantrouwen boven het hoofd hangt. Het compromis ziet er weliswaar wankeler uit dan de opgeluchte televisiebeelden en krantenkoppen ('Bonn laat goudplan vallen') doen geloven. Maar het politieke effect was belangrijker.

De herwaardering van het goud zal dit jaar worden doorgevoerd, alleen wordt de opbrengst pas in 1998 in het schuldenfonds van de voormalige DDR gestopt. “Een goed compromis”, zei Waigel zelfverzekerd. Tietmeyers versie van het gesprek hield meer aarzeling in. Een compromis was er nog niet, maar hij “hoopte” op een oplossing in “de komende tijd”.

Een cryptische vertoning, maar de 'grote verzoening' tussen de belangrijkste financiële kopstukken van het land leverde in ieder geval op dat de rijen in de coalitie weer gesloten waren. De critici van Waigel was een belangrijk argument ontnomen om vandaag in de Bondsdag mee te stemmen met de oppositie, die vindt dat de minister moet vertrekken.

Tenslotte is de meerderheid van de regering met tien zetels klein. En de politieke basis van de coalitie wordt, met toenemende dissidente geluiden in de eigen gelederen, steeds labieler.

Met een akkoord over het goud is het conflict binnen de regering over de begrotingsproblemen echter verre van opgelost. Gehavend moet Helmut Kohl, die net als Waigel evengoed averij heeft opgelopen met het goudplan, de onverzoenlijke partijen op een lijn zien te krijgen om zijn coalitie te redden.

“We staan voor een zware week”, liet de kanselier de fractievoorzitters gisteren weten tijdens het crisisberaad in de bondskanselarij. De financiële tekorten die moeten worden gefinancierd zijn hoog (meer dan 20 miljard mark), de mogelijkheden gering. De oppositionele SPD en een deel van de CDU zien niets in verdere bezuinigingen, de schulden mogen wegens de EMU-criteria al helemaal niet stijgen en versnelde privatiseringen leveren niet de vereiste miljarden op.

Verhoging van de belastingen, bijvoorbeeld de benzine-accijns, is onontkoombaar. Hoewel de kleinste coalitiepartner, de FDP, zich hiertegen met hand en tand verzet. De strijd hierover is de laatste dagen binnen de coalitie zo hoog opgelaaid, dat de CDU de liberalen heeft gedreigd een grote coalitie met de SPD te vormen als ze zo hardnekkig blijft dwarsliggen.

Maar verkiezingen zijn, met de socialistische euforie in Europa, een groot risico. Daarom zal de bondskanselier alle zeilen bijzetten om een breuk te voorkomen. Desnoods met een tekort van 3,3 procent. Tenslotte heeft de Bundesbank zich zelf nooit vastgelegd op het magische cijfer van 3,0. En wie zal het instituut willen tegenspreken, dat zich de laatste weken opnieuw als hoeder van de stabiliteit en monetaire politie-agent van Maastricht heeft bewezen?