Investeerder met gevoel voor moment

ROTTERDAM, 4 JUNI. Een belegging is een mislukte speculatie, moet de financier drs. Jan Kuijten (57) zich eens in kleine kring hebben laten ontvallen. Een lange-termijninvesteerder die zijn beleggingen jaren koestert is Kuijten niet te noemen. Hij is een financieel opbouwwerker met een soms perfect gevoel voor het juiste moment om een belegging met veel winst van de hand te doen.

Als McKinsey-consultant en parttime vastgoedspeculant in de onstuimige jaren zeventig verdiende Kuijten de miljoenen die hij nodig had als startkapitaal voor zijn avonturen als financier. Hij verdiende in de jaren tachtig een klein fortuin aan de beursgang van automatiseringsbedrijf Neways een groot fortuin met zijn aandelen in de Bossche pc-fabrikant Tulip en een superfortuin aan HCS Technology, dat in 1986 naar de beurs ging. De presentatie aan de pers bij de beursintroductie van HCS ging gepaard met een schril piepend geluid dat de aanwezigen in een zaaltje in het sjieke hoofdstedelijke Amstel Hotel naar hun oren deed grijpen. Kuijten liet alle stekkers uit de apparatuur trekken, maar het geluid bleef en het gezelschap moest uitwijken naar een ander zaaltje.

De feitelijke beursgang en verkoop van HCS-aandelen aan beleggers liep wel van een leien dakje. Kuijten moet daaraan volgens schattingen van experts alles bij elkaar 250 miljoen gulden hebben verdiend. Sindsdien mijdt hij elke publiciteit. Hij vocht tot aan de Raad van State om te voorkomen dat zijn privé investeringsmaatschappij Reiss & Co financiële informatie moet publiceren, en verloor. Toch heeft de Kamer van Koophandel in Utrecht, waar Reiss & Co sinds kort staat geregistreerd, nog geen jaarstukken beschikbaar.

Kuijten was twee jaar weg bij HCS toen het gedonder begon. Het bedrijf bleek verkeerd gefinancierd, de markt stortte gedeeltelijk in, het vertrouwen van bankiers verdween als sneeuw voor de zon. De nieuwe grootaandeelhouders van HCS (Begemann-topman Van den Nieuwenhuyzen, paardenfokker-in-ruste Melchior en Unigro-eigenaar Albeda Jelgersma), die deels voor veel geld Kuijtens HCS-aandelen hadden gekocht, konden zijn bloed wel drinken. Zij weigerden zijn aanbod tot financiële steun (in ruil voor de kroonjuwelen van HCS) en een jaar later moest HCS de stille tocht maken naar de faillissementsrechter.

HCS geldt sindsdien als een schoolvoorbeeld van alles wat mis was met de 'wilde jaren tachtig', toen de woorden automatisering dollartekens in de ogen van beleggers brachten en groei door (buitenlandse) overnames populair was. Kenmerken van het bedrijfsleven die nu, in de buitensporige jaren negentig, opnieuw actueel zijn.

De controversiële reputatie van Kuijten heeft niet alleen met de ondergang van HCS te maken, maar meer nog met de manier waarop hij andere beleggers behandelde. Bij HCS kocht hij als privé persoon bedrijven die vervolgens met een boekwinst naar HCS werden doorgeschoven, zeiden zijn critici. Toen enkele particuliere beleggers in een ander bedrijf van Kuijten met de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) met de rechter dreigden om een onderzoek te laten instellen naar zijn handelwijze, kocht hij hen af en strandde de procedure van de VEB bij gebrek aan beleggers. Om kritische beleggers te snel af te zijn belegde hij ooit op zaterdagochtend een aandeelhoudersvergadering, die was aangekondigd in de kleinste landelijk verschijnende krant die voorhanden was. Zijn slechte reputatie kostte Kuijten in 1990 de overname van het detailhandelsbedrijf Macintosh, dat hij samen met de directie wilde kopen.

Geen wonder dat zijn nieuwste activiteit, de computerhandelsfirma Computer Company, die nu naar de Europese schermenbeurs Easdaq wil, niet alleen zichzelf moet bewijzen, maar ook zijn onafhankelijkheid ten opzichte van zijn grootaandeelhouder. Directeur Jos Houben van Computer Company heeft naar eigen zeggen de resultaten van het bedrijf niet alleen laten controleren door de vaste accountant KPMG, die ook Kuijtens privé investeringsmaatschappij Reiss & Co controleert, maar ook door Arthur Andersen, die geen enkele band met Kuijten heeft. “Die heeft het opnieuw bekeken om ervoor te zorgen dat de infrastructuur van de onderneming en van de grootaandeelhouder volledig van elkaar zijn gescheiden.”