'Ieder mens heeft van binnen een religieuze snaar'

Komende tien dagen staat Maastricht voor de 52ste keer in het teken van de Heiligdomsvaart. Er valt een volle aflaat te verdienen.

MAASTRICHT, 4 JUNI. Alsof de grond vruchtbaarder is staat een aantal majestueuze bomen als in een reusachtig boeket bijeen Op deze plek in het Jekerdal, juist op de plaats waar Maastricht ophoudt en België begint, sloeg de heilige Servatius (†384) met zijn staf op de grond en bracht aldus een welbron tot leven. Met het water laafden hij en zijn metgezellen zich. Ze waren van Tongeren naar Maastricht op weg op de vlucht voor de Hunnen. Zo wordt het door Hendrik van Veldeke verteld in zijn Servaaslegende. Misschien liepen ze wel langs de plek waar nu de wijngaarden van de Apostelhoeve liggen.

Op een plaquette aan de ingang van de lommerrijke oase staat geschreven: “Eer pelgrim deze heilige bron en hetzij dorst of koorts u kwelle drink tot lafenis en genezing zoo helpe u de H. Servatius”. Maar pelgrims ziet men er niet of het moesten de inzittenden van twee touringcars zijn die de bron slechts in het voorbijgaan uit de bus bekijken. Want Sint Servatius, die bisschop was van Maastricht, is een Zuid-Nederlandse heilige gebleven. Dit terwijl hij, zoals echte Maastrichtenaren zeggen, een van de weinigen is die behalve bronheilige ook sleutelheilige was, wat wil zeggen dat hij naast Petrus de macht had de hemel te openen. Vandaar dat St. Servaas altijd met een sleutel in de hand wordt afgebeeld, zoals op het beeld bij zijn bron. Menig Maastrichtenaar noemt zijn zoontje Vöäske.

Uit de put haalt bisschop F. Wiertz van Roermond morgen water om het vervolgens te brengen naar de Sint Servaaskerk waar het met een wijwaterkwast zal worden gesprenkeld over de hoofden van de kerkgangers. Dat is het begin van een serie kerkelijke en wereldlijke feestelijkheden die Heiligdomsvaart wordt genoemd en die tot 15 juni zal duren.

De Heiligdomsvaart wordt om de zeven jaar gehouden. Er worden weer zo'n honderdduizend bezoekers verwacht. Het motto is “Boe bis diech?” (Waar ben jij?). Dat staat op een kruis in de Maastrichtse wijk De Heeg. Het werd daar, toen bisschop Wiertz er nog pastoor was, geplaatst nadat een ander kruis van zijn corpus was ontdaan en iemand op de daardoor opengevallen plek had geschreven “Boe bis diech?”. Pastoor-deken M.J.M. Hanneman van de Servaaskerk: “Mensen zijn op zoek naar de zin van het leven en naar zichzelf. Hun leven wordt bedrukt door angst en onzekerheid. Eenzaamheid is de grootste ziekte van deze tijd, maar de christelijke traditie is aandacht te hebben voor elkaar. Dat moet de Heiligdomsvaart uitstralen: dat je niet alleen bent maar in gemeenschap met de ander.”

De meeste bezoekers zullen waarschijnlijk niet afkomen op de volle aflaat die nog altijd met een bezoek aan de Heiligdomsvaart is te verdienen. Op vragen over aflaten, die voor Luther destijds aanleiding waren om de hervorming in te zetten, moet de deken, geboren in 1950, het antwoord schuldig blijven. “Hoe het daar precies mee zit zou ik moeten opzoeken.” Het merendeel van de bezoekers zal vooral aangetrokken worden door de massaspelen in de openlucht waaronder het wagenspel Kerk en kroeg (8 juni), de rockopera Jesus Christ Superstar (8 juni) en het spel Christus van de noot (op verschillende dagen). In dat spel acteren de bokser Arnold Vanderleijde, de poppenspeler Pieke Dassen en de zangeres van het Maastrichtse levenslied Beppie Kraft. Verder is er onder meer een Reli-popfestival (8 juni). Het kerkelijk hoogtepunt is echter de plechtige reliekenprocessie die op 15 juni door de stad zal trekken. Daarom is het allemaal te doen, maar aldus de deken, “wat is er op tegen om religiositeit te laten samengaan met het beleven van plezier?”

Het gaat om de 52ste Heiligdomsvaart die in het openbaar wordt gehouden. Vroeger speelde het feest zich alleen af in de kerk. Hoewel de Heiligdomsvaart lijkt te zijn geconcentreerd rond de Heilige Servaas spelen ook de andere stadsdevoties er een belangrijke rol in: het tot wonderen in staat zijnde beeld van Onze Lieve Vrouw Sterre der Zee, het Zwarte Kruis van Wijck, dat volgens de legende ontstond door blikseminslag in een boom, en om het borstbeeld van de H. Lambertus. Samen met het borstbeeld van Servaas zullen deze heiligdommen door de Maastrichtse straten worden gevoerd.

Tijdens deze Heiligdomsvaart zullen 55-plussers, jeugd, allochtonen en gedetineerden bijzonder in de aandacht staan. In de gevangenis Overmaze wordt een aantal missen opgedragen. De deken: “Ze zullen er geen dag eerder door in vrijheid komen, maar ze zullen wel het gevoel kunnen hebben dat aan ze wordt gedacht.” Voor het eerst in de geschiedenis vroeg ook de Raad van Kerken aan de Heiligdomsvaart zijn bijdrage te mogen leveren. “Dat heb ik als een doorbraak ervaren”, aldus J.H.G. Beenkens, voorzitter van de commissie Pelgrimage en Vieringen. Hanneman: “Ze zullen de voorspraak van Sint Servaas niet inroepen, maar ze zullen hem wel zien als iemand uit de tijd van het ongedeelde christendom.”

Volgens de organisatoren overtreft het aantal aanmeldingen om op een of andere manier deel te nemen aan de Heiligdomsvaart het aantal plaatsen dat ter beschikking staat aanzienlijke. Deken Hanneman: “Daar is blijkbaar niet aan te ontkomen; die wordt door een festiviteit als de Heiligdomsvaart geraakt.”