EHUD BARAK; Israelische Napoleon

TEL AVIV, 4 JUNI. Vanaf vanmorgen is Ehud Barak de absolute baas in het socialistische huis aan de Yarkon-straat in Tel Aviv, met als missie de partij opnieuw leven en hoop in te blazen na de hard aangekomen verkiezingsnederlaag in 1996. Met vreugdekreten als “daar komt de nieuwe premier” werd oud-stafchef Barak vannacht door zijn enthousiaste aanhangers onthaald.

Een populaire politieke satire op het tweede net van de Israelische TV heeft Barak als de 'Israelische Napoleon' uitgebeeld. Een man met een enorm ego, begaafd op vele terreinen, academicus (wiskunde, natuurkunde, economie) eigengereid, nauwelijks tolerant en moedig als de moedigste Israelische militairen.

Geen Israelische militair heeft zoveel militaire onderscheidingen verzameld als Barak. Van hem wordt gezegd dat hij verkleed als een schone blondine deelnam aan een commando-overval op een flatgebouw in Beiroet, waar enkele Palestijnse kopstukken werden gedood. Gestoken in het uniform van vliegtuigmonteur was hij erbij toen een door Palestijnen gekaapt Sabena-passagiersvliegtuig op het vliegveld bij Tel Aviv werd overrompeld. En ook bij de ontzetting van de passagiers van een eveneens door Palestijnen gekaapt vliegtuig van Air France in Entebbe speelde hij een rol. In het begin van zijn lange militaire carrière werd hij door chef staf luitenant-generaal Yitzhak Rabin al wegens zijn intelligentie en moed als de toekomstige chef staf van Tsahal, het leger, aangewezen.

Baraks zege heeft opnieuw aangetoond dat een gevoel van nationale onveiligheid en onzekerheid Israeliërs in de armen werpt van uit het leger naar voren gekomen politici. Dat was de weg van Rabin, die vannacht voor diens erfgenaam Barak is opengegaan. Met de slagzin 'rak Barak' ('alleen Barak', dat wil zeggen: kan winnen) raakte Barak de gevoeligste snaren van de naar de verloren macht hunkerende leden van de Arbeidspartij. Vijf jaar geleden gaf de partij om dezelfde reden aan Rabin, de militaire architect van de zege in 1967, de voorkeur boven de duif Shimon Peres.

Wegens zijn vooral om veiligheidsoverwegingen ingenomen politieke standpunten wordt Barak ook wel bespot als 'namaak-Bibi (Netanyahu)' die de echte premier Benjamin Netanyahu rechts wil passeren. Dat hij het inderdaad mede over die boeg wil gooien, werd vannacht onmiddellijk duidelijk toen hij de Arbeidspartij omschreef als “het nieuwe nationale kamp”.

Barak beschouwt zich als de opvolger en volgeling van Rabin. De vermoorde premier loodste Barak kort nadat hij het uniform had uitgetrokken als zijn potentiële opvolger naar de top van de Arbeidspartij. Niemand was vannacht gelukkiger met Baraks zege dan Lea Rabin, de weduwe van Yitzhak Rabin. “Hij zal de weg van Yitzhak voortzetten en regelrecht op de vrede afstevenen”, zei ze.

Vrede met de Palestijnen en de Arabische wereld staat inderdaad hoog genoteerd op het politieke verlanglijstje van Barak. Als hem het etiket 'namaak-Bibi' wordt opgeplakt, wordt gedacht aan Baraks stemonthouding over de akkoorden van Oslo en herinnerd aan zijn sympathie voor de bouw van de grote joodse wijk bij Har Homa in Jeruzalem door de Likud-premier Benjamin Netanyahu. Niet om principiële redenen, maar omdat “het moment niet goed is gekozen” neemt Barak daar nu afstand van. Mocht Barak erin slagen zijn toenmalige ondergeschikte in het Israelische leger Netanyahu over drie jaar te verslaan, dan krijgen de Palestijnen te doen met een premier die niet om ideologische redenen, maar omwille van de veiligheid flinke stukken van de Westelijke Jordaanoever voor Israel opeist en Jeruzalem als de verenigde hoofdstad van Israel beschouwt.

Terugkeer naar de grenzen van juni 1967 is voor Barak een absoluut taboe en het ontmantelen van veel nederzettingen om aan de nationale aspiraties van de Palestijnen tegemoet te komen eveneens. Dezen moeten zoveel mogelijk onder Israelische soevereiniteit blijven. Met de nodige moeite kan Barak het begrip Palestijnse staat over zijn lippen krijgen - het staat nu zwart op wit in het nieuwe partijprogramma - maar zo'n Palestijnse staat mag geen militaire bondgenootschappen sluiten of een Arabisch leger op zijn gebied toelaten.

Dankzij Rabin en Peres heeft Barak een bliksemcarrière in de Israelische politiek gemaakt. In twee jaar heeft hij de top van de Arbeidspartij veroverd. Zijn politieke denken is sterk door zijn militaire achtergrond beïnvloed. Dat was ook het geval bij Rabin totdat zich in Oslo een echte vredeskans voordeed en hij koos voor een historisch compromis met de Palestijnen.

Barak heeft gezegd de vredesweg van Rabin te zullen volgen. De vraag is hoe hij zijn veiligheidsconcepties in evenwicht zal weten te brengen met zijn diepe humanistische overtuiging dat Israel niet over het Palestijnse volk mag heersen. Dat zal pas blijken als deze tsabre (in Israel geborene), zoon van een kibbuts, niet alleen de partij maar ook het land in de stembus verovert.