China en de overname van Hongkong; De rooien kopen zich in

China is al enkele jaren bezig zich in te kopen in de economie van Hongkong, en vlak voor de Chinese overname van de Britse kroonkolonie op 1 juli aanstaande gaat het land daar onverdroten mee voort. De inwoners van Hongkong doen er graag aan mee: iedere emissie van Chinese aandelen wordt hartstochtelijk verwelkomd.

Hongkong, de meest door aandelenhandel geobsedeerde stad ter wereld, is al twee weken in de ban van een nieuwe emissie. Het is geen 'blue chip' zoals de steraandelen van Hongkongs eigen banken, handelsconglomeraten en onroerendgoedmaatschappijen worden genoemd, maar een 'red chip', een Chinees overheidsfonds, genoteerd in Hongkong. De nieuwe en heetste red chip aller tijden is Beijing Enterprise Holdings Ltd., een divers conglomeraat waarvan het gemeentebestuur van Peking eigenaar is. De emissie bedraagt 2,19 miljard Honkongdollar (503,5 miljoen gulden), maar er is voor 243 miljard Hongkongdollar ingeschreven.

De groep is meerderheidsaandeelhouder in een brouwerij, vergunninghouder van een kwart van de meer dan 30 McDonald's-restaurants in Peking en exploitant van een tolweg en een deel van de Grote Muur, waar jaarlijks vier miljoen toeristen heengaan. Tienduizenden Hongkongers hebben twee weken geleden dagen in de rij gestaan bij de co-garanderende banken voor een inschrijving op een minimum van 2.000 aandelen van 12,48 Hongkongdollar per stuk. Het is daarmee het meest begeerde aandeel in de geschiedenis van Hongkong geworden.

Voor de kleine investeerder waren slechts 15 miljoen van de 150 miljoen aandelen (24 miljoen USdollar) beschikbaar - de rest is massaal opgekocht door internationale institutionele investeerders. Maar aangezien voor elke inschrijving een deposito moest worden betaald is er voor de duur van een week een bedrag van 243 miljard Hongkongdollar op de bankrekeningen van Beijing Enterprises gestort, dat voordat het aandeel in de handel ging al 168 miljoen Hongkongdollar aan interest op de deposito's heeft verdiend.

De meeste kandidaat-kopers hebben bankleningen van gemiddeld 100.000 Hongkongdollar opgenomen tegen 8,5 procent, maar aangezien de over-inschrijving zo massaal was moesten banken lenen om aan de vraag te voldoen en moesten ze de kortetermijnrente verhogen. Vorige week is een loterij gehouden wie er aandelen kregen en de verliezers hebben een dag later hun deposito's teruggekregen. De grote winnaars zijn Beijing Enterprises en de drie co-garanderende banken Standard Chartered Bank, Bank of China en Bank of Communications, die alle tientallen miljoenen aan rente hebben verdiend. De verliezers zijn de honderdduizenden kleine aspirant-aandelenkopers die achter het net gevist hebben, geen aandelen hebben maar toch de rente op hun bankleningen moeten betalen. Degenen die wel aandelen bemachtigden zijn kleine winnaars, althans voorlopig. Tijdens het beursdebuut op donderdag verdrievoudigde het aandeel in waarde en talrijke speculanten verkochten hun pakket meteen met 200 procent winst.

De meeste kopers hebben zich er niet in verdiept wat Beijing Enterprises voor een onderneming is, maar aangezien China over een maand de soevereine heerser over Hongkong wordt hebben de Hongkong-Chinezen instinctief vertrouwen in een bedrijf dat gerund wordt door het gemeentebestuur van de nieuwe nationale hoofdstad. “In China gaat het niet alleen om de commerciële kwaliteit van een bedrijf maar om de politieke connecties en Hongkong-Chinezen gaan om die redenen red chips kopen”, zegt Anthony Chan, economisch analist bij HSBC James Capel Asia.

Of het aandeel zijn geld waard is op middellange en lange termijn is zeer de vraag. De gemiddelde price/earnings ratio (P/E ratio) op de beurs van Hongkong is 14, en die van Beijing Enterprises is 60. “Dit aandeel is veel te duur. Mensen azen erop vanwege het China-element. Er zijn te weinig aantrekkelijke aandelen in Hongkong en de mensen geloven in het China-voordeel, verwachten nieuwe kapitaalinjecties en lagere P/E ratio's die de waarde omhoog zullen jagen. Het is pure speculatie op de golf van de machtsoverdracht”, zo vervolgt Chan.

Er is een spectaculair precedent van een flamboyante red chip waarnaar sceptici nu graag verwijzen. In 1993 was de Chinese automobielfabrikant Denway Investments 657 maal overboekt maar het aandeel dat voor 2,70 Hongkongdollar de handel in ging zakte jarenlang tot een dubbeltje. Marc Faber, een Zwitserse financiële goeroe die in Hongkong befaamd is om zijn contraire analyses en 'Dr Doom' genoemd wordt, doet de Beijing Enterprises-euforie af als “manisch”. “Tijdens een manie denken de mensen niet aan risico en domineert hebzucht alles”, aldus Faber.

Maar een toonaangevende specialist in red chips, Chong Leong van ING Barings Securities (Hongkong) Ltd., zegt luid dat Beijing Enterprises absoluut niet de kant van Denway op kan gaan: “Denway is het slachtoffer geworden van politiek mismanagement in China's auto-industrie en conflicten tussen de joint venture-partners. Beijing Enterprises is een compleet ander soort beest. Het heeft een variëteit aan verdiensten in de voedingsindustrie zoals McDonald's joint ventures, bier, hotels, tolwegen, toerisme etc. Dit zijn geen bedrijfstakken die getroffen kunnen worden door regeringspolitiek. De Chinese regering besloot plotseling om de automarkt te verdelen tussen drie centra: Shanghai (Volkswagen), Wuhan (Citroën) en Changchun (eveneens Volkswagen) en daarmee kwam Denway tussen de wal en het schip. De regering kan geen politieagent voor McDonald's zetten en de Chinezen verbieden om bij McDonald's te eten, of toeristen verhinderen om de Grote Muur te gaan bekijken. De risicofactor is totaal anders”, aldus Chong.

Chong verwacht dat de emissie van Beijing Enterprises het symbool van de ommekeer op de beurs van Hongkong zal blijken. Traditioneel wordt de beurs van Hongkong gedreven door grote onroerendgoedimperia, banken en handelsconglomeraten, zoals de (Britse) Hongkong & Shanghai Banking Corporation (HSBC), Sun Hung Kai Properties, Cheung Kong Holdings (onroerend goed) en Swire (Brits). Het grootste bedrijf en werkgever van Hongkong, Jardine Matheson (10,6 miljard USdollar), is niet langer aan de beurs genoteerd vanwege een conflict met de Commissie voor de Effectenhandel. Jardine en Matheson waren de Schotse opiumhandelaren die de Britse regering in de jaren dertig van de vorige eeuw tot de eerste Opium Oorlog overreedden. De oorlog leidde in 1842 tot de Chinese overdracht van Hongkong aan Engeland. Historische Chinese vergelding zou Jardines' deel kunnen worden, zo is wel gedacht. Maar geen enkel Hongkongbedrijf heeft zoveel joint ventures en zo'n groot handelsvolume in China als Jardines. “De geschiedenis kan natuurlijk niet uitgewist worden, maar we moeten naar het heden kijken en Jardine Matheson heeft Hongkong goedgedaan”, zei Eleanor Ling, een van de Chinese directeuren van het conglomeraat, dezer dagen op de Hongkongtelevisie.

Met of zonder Jardines, de 'mix' aan de beurs van Hongkong zal de komende jaren aanzienlijk gaan veranderen. Hongkong zal iets minder een internationaal financieel centrum worden en meer een financieel centrum in dienst van China. Chinese strategische industrieën zoals petrochemie, ijzer en staal, automobielen, energie en bouw zullen een steeds belangrijkere rol op Hongkongs beurs gaan spelen en het zal meer een industriebeurs zoals Tokio worden.

Volgens Chong zijn de red chips het afgelopen jaar met meer dan 100 procent gegroeid van 5 tot ruim 11 procent van het beursvolume. Andere red chips hebben het de afgelopen maanden fantastisch gedaan. Een aandeel van 'China Everbright IHD Pacific', een dochter van China Everbright Holdings, een gediversifieerd conglomeraat dat 100 procent eigendom is van de Chinese staatsraad (het kabinet) en geleid wordt door een voormalige vice-gouverneur van China's Centrale Volksbank, is sinds de emissie in november vorig jaar met bijna 500 procent gestegen.

Moederbedrijven van red chips zijn zich voortvarend aan het inkopen in de strategische takken van Hongkongs economie. CITIC Pacific, een dochteronderneming van de China International Trust and Investment Corporation, het vlaggeschip van het Chinese internationale staatskapitalisme, heeft een aandeel van 25 procent in Hongkongs luchtvaartmaatschappij Cathay Pacific gekocht. Het meerderheidsaandeel van het Britse conglomeraat Swire is daarmee vorig jaar tot 43,9 procent gereduceerd. CITIC Pacific heeft verder 20 procent in China Light & Power, Hongkongs grootste elektriciteitsmaatschappij, gekocht en acht procent in Hongkong Telecom, dat nog voor 57,5 procent eigendom is van de Britse Cable & Wireless. Verder heeft CITIC Pacific aanzienlijke belangen in de onroerendgoedmarkt, de dominerende en meest winstgevende sector in de economie van Hongkong, en in infrastructuur, zoals bruggen en tunnels.

CITIC Pacific is 26,5 procent eigendom van de Chinese moedermaatschappij CITIC. De topbaas van CITIC Pacific is Larry Yung, een zoon van de Chinese vice-president Rong Yiren. CITIC heeft onlangs 15 procent van zijn aandeel in CITIC Pacific verkocht aan Larry Yung persoonlijk met een korting van 25 procent, volgens Peking om de maatschappij meer autonoom te maken, maar volgens Yung in Hongkong omdat Peking contanten nodig had. China Everbright Holdings heeft onlangs ook een aandeel van 7,7 procent in Hongkong Telecom gekocht maar nog niet betaald. China National Aviation Corporation heeft een aandeel van 35,86 procent in Hongkongs tweede luchtvaartmaatschappij Dragon Air verworven. Andere toonaangevende Chinese staatsbedrijven in Hongkong zijn China Merchants Holdings, een scheepvaartbedrijf dat tevens in financiering en onroerend goed zit en aandelen bezit in tunnels en havenfaciliteiten in Hongkong. China Travel Service, het Chinese staatsreisbureau, heeft onlangs een aandeel van 20 procent in de Citybus Group, een van de openbaarvervoersbedrijven van Hongkong, gekocht.

Het is China's politiek om Britse dominantie in Hongkongs strategische industrieën te breken, niet door nationalisaties of andere draconische middelen, maar door (gedeeltelijke) overnames. Er is nog geen enkele vijandige overname of raid op de beurs geweest, maar er is wel pressie en een zekere intimidatie gebruikt. Toen CITIC Pacific zijn aandeel in Hongkong Telecom kocht zei Larry Yung dat het monopolie van Telecom, waarin de Britse Cable & Wireless nog meerderheidsaandeelhouder is, niet mag voortduren tot het in 2006 afloopt, omdat het absurd is dat een buitenlands bedrijf een indirect monopolie over Hongkongs internationale telefoongesprekken heeft.

In zijn onderhandelingen met Cathay Pacific zei Yung dat Swire “de werkelijkheid onder ogen moest zien”, dat wil zeggen de naderende soevereiniteitsoverdracht. Britse belangen van grote omvang die onder de nieuwe omstandigheden willen blijven voortbestaan moeten strategische allianties met Chinese partners vormen, een toontje lager zingen, aandelen goedkoop verkopen en Chinese directeuren in de raad van bestuur opnemen.

Over China's strategische economische doelstellingen in Hongkong verschillen de economen van mening. Chong Leong van ING Barings acht het onvermijdelijk dat China een dominerend aandeel in de economie van Hongkong krijgt, omdat Hongkong verreweg de meest effectieve en succesvolle markt voor de Chinese kapitaalhonger is. “Hongkongs rol in China neemt toe en die van China in Hongkong. Het wordt niet door de Chinese regering georkestreerd. Het is natuurlijke progressie.” Anthony Chan van HSBC James Capel vult aan dat het natuurlijk is dat Chinese belangen de plaats van Britse belangen zullen gaan innemen. “De omvang van China's invloed en het tempo van expansie laten zich raden”, aldus Chan.

Een van de nestors onder China's economen, professor Y.C. Jao van Hongkong University's School of Economics and Finance, is het daar niet mee eens. Hij zegt dat het vanuit China's standpunt gezien niet nodig en niet mogelijk is om de economie van Hongkong te domineren. “China heeft daar de financiële middelen niet voor”, zegt Jao. Volgens Jao hadden de Chinese acquisities van de laatste jaren niet tot doel om dominantie te verwerven, maar werden ze gemotiveerd door diepe bezorgdheid over grote kapitaalvlucht. “Vanuit het perspectief van vandaag was dat misplaatst, maar een paar jaar geleden was dat anders. Het vertrouwen in Hongkongs toekomst was toen zeer laag. Chinese kapitaalinjecties hebben een stabiliserende rol gespeeld. China wil participeren in Hongkongs groei en hier kapitaal vergaren, maar dat heeft niets met dominantie te maken. Hongkong is de puurste markteconomie ter wereld en die kan niet door een overheid gedomineerd worden”, zo sprak Jao.

China's positie in Hongkongs economie is respectabel. Behalve het groeiende volume van de red chips op de beurs zijn er een 25-tal H-aandelen (H voor Hongkong) van Chinese staatsbedrijven, die hier alleen genoteerd staan en verhandeld worden maar verder niets met de Hongkong-economie te maken hebben. Dan zijn er 1.800 Chinese (staats-)firma's geregistreerd met een totaal aan activa van 42,5 miljard USdollar. De meeste firma's zijn klein, worden slecht geleid en zijn er veelal op uit om met Chinese methodes overal een slaatje uit te slaan. Maar zolang de Britse rechtsstaat onaangetast blijft en de corruptiebestrijding de meest effectieve in Azië is, zal dat naar verwachting binnen de perken blijven. China en Hongkong zijn tevens elkaars grootste handelspartners met meer dan een biljoen Hongkongdollar (250 miljard gulden) aan wederzijdse handel.

Verder beschikt de Bank of China met haar 13 zusterbanken over een kwart van de Hongkongdollar-deposito's, aanzienlijk minder dan de (Britse) Hongkong & Shanghai Banking Corporation (HSBC), die sinds 1993 haar wettelijk domicilie in Londen heeft. Hongkong heeft een bij uitstek internationale traditie op economisch, commercieel, financieel en transportgebied en wettelijke garanties voor het voortbestaan daarvan zijn in het Chinees-Britse verdrag van 1984 vastgelegd. Volgens dat verdrag zal Hongkong een vrijhaven en een apart douanegebied blijven, een eigen volledig convertibele munteenheid en centrale bank houden, een eigen lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie en andere financiële en transportorganisaties houden, zoals IMF, scheepvaart- en luchtvaartorganisaties.

In diplomatieke kringen vraagt men zich met enige zorg af of de consulaten-generaal vanaf 1 juli onder de ambassades in Peking geplaatst zullen worden evenals de consulaten-generaal in Shanghai, Kanton, Wuhan en andere Chinese steden. Tot dusver waren de consulaten-generaal zelfstandige de facto ambassades. Hongkong zal onweerstaanbaar een deel van China worden, maar geen gewone Chinese stad zoals alle andere. Het zal volgens het verdrag nog 50 jaar een status aparte houden.