Weinig greep op derivaten bij pensioenen

ROTTERDAM, 3 JUNI. Tien procent van de pensioenfondsen die voor hun beleggingsbeleid meer of minder complexe financiële instrumenten gebruiken, heeft geen adequate procedures voor goedkeuring en controle op de transacties.

Deze uitkomsten blijken uit een onderzoek dat de toezichthoudende Verzekeringskamer heeft uitgevoerd naar het gebruik van deze financiële instrumenten, die op de financiële markten bekend staan als derivaten.

Met deze derivaten, zoals opties op aandelen, obligaties en valuta's, kunnen beleggers hun effectenportefeuille aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen, zonder hun effecten te verkopen en nieuwe effecten terug te kopen. Ongeautoriseerd gebruik van tamelijk simpele derivaten door een enkele handelaar leidde begin 1995 tot een verlies van meer dan een miljard gulden en de ondergang van de Britse zakenbank Barings.

De Nederlandse pensioenfondsen beheren samen ongeveer 600 miljard gulden pensioenvermogen. Een woordvoerder van de Verzekeringskamer zegt in een reactie dat de uitkomsten overeenkomen met het beeld dat de toezichthouder al had uit de praktijk van de controle op de individuele pensioenfondsen.

Hij wijst erop dat het beleggingsresultaat dat de de fondsen zonder adequate controle behalen helemaal niet slecht hoeft te zijn. “Als procedures niet goed zijn vastgelegd, bestaat de kans dat binnen een pensioenfonds ieder het op zijn manier gaat doen en steeds persoonsafhankelijker wordt.”

In totaal gebruiken 169 van de 653 onderzochte pensioenfondsen financiële derivaten. Van hen hebben 9 fondsen die hun beleggingen in eigen huis beheren geen voldoende adequate interne procedures vastgelegd. Hetzelfde aantal fondsen dat in eigen huis en door externe vermogensbeheerders zijn beleggingen beheert heeft hetzelfde manco. Daarbij gaat het om procedures voor goedkeuring van transacties, uitvoering, administratie, rapportage en controle.

Uit het onderzoek komt naar voren dat vooral grote pensioenfondsen (met een miljard gulden of meer belegd vermogen) gebruik maken van derivaten. Het onderzoek geeft de stand van zaken weer op 30 juni vorig jaar. Tussen de peildatum en 1994 is het aantal pensioenfondsen dat derivaten gebruikt met 30 procent gestegen. De helft van de pensioenfondsen die hun vermogen in eigen huis beheren en gebruik mag maken van derivaten doet minder dan 25 transacties per jaar.

Bij de fondsen die hun beleggingen uitbesteden is het beeld minder duidelijk. Een klein aantal fondsen blijkt zeer actief, waarbij eén klein pensioenfonds zelfs een hoog percentage met derivaten had belegd.

De Verzekeringskamer gebruikt het onderzoek voor verbetering van de verslagen die de pensioenfondsen moeten inleveren.