Italië wil Calimero-complex ontgroeien

Italië heeft vaak geklaagd over 'monetair racisme' wegens de bedenkingen in andere Europese landen over deelname van Rome aan de Europese Economische en Monetaire Unie. Maar in een week tijd is alles veranderd.

ROME, 3 JUNI. Een nieuw economisch meerjarenplan, de socialistische zege in Parijs en de goudrel in Duitsland hebben het land volgens minister van Schatkist Carlo Azeglio Ciampi in één klap verlost van zijn Calimero-complex.

“We zijn niet meer het zwarte kuikentje van Europa,” zei Ciampi dit weekeinde opgelucht. Hij, premier Romano Prodi en andere ministers hebben de afgelopen dagen onderstreept dat Rome niet voor uitstel van de EMU is. Dat zou kunnen leiden tot een speculatiegolf, waarbij de lire gevaar loopt.

Maar Italië ziet zijn kansen stijgen om vanaf het begin mee te doen. Heeft niet iedereen problemen?

De ruzie tussen bondskanselier Kohl en de Bundesbank over de goudreserves is hier met veel leedvermaak gevolgd. Duitsland werd gezien als de grote boeman. Dit beeld was versterkt door kritische stukken in de Duitse pers waarin Italianen zijn afgeschilderd als mensen die uit principe regels ontduiken, dus ook de EMU-regels. Een munt waarvan je er zevenduizend moet betalen voor een biertje, kan je niet serieus nemen, schreven sommige kranten. De lire dreigt net zo'n last te worden als de Ost-mark.

“Voor niemand is de weg naar Maastricht gemakkelijk,” zei minister van buitenlandse zaken Lamberto Dini zondag met nauwelijks verholen tevredenheid. De boodschap naar Bonn was duidelijk: jullie hebben geen recht om ons iets te verwijten.

Dini zei ook dat de EMU-gegadigden zich te zwaar onder druk hebben laten zetten. “Ze hebben ons te hard de buikriem laten aanhalen en daardoor is de steun onder het volk (voor Europa) verminderd.” Daarom komt het feit dat Jospin de Europese muziek een andere toonzetting wil geven, in Rome als geroepen. “Hierdoor kunnen we bij de opbouw van Europa meer aandacht geven aan economisch-sociale kwesties, en niet alleen aan de monetaire aspecten,” zei minister van arbeid Tiziano Treu.

Het Italiaanse kabinet had al voor die lijn gekozen. In de voorbereidende gesprekken over de hervorming van het sociale stelsel heeft het kabinet concessies gedaan aan de vakbonden. In het raamwerk voor de begroting voor 1998 was uitgegaan van 18 biljoen lire korting op de uitgaven, ongeveer 21 miljard gulden. Toen vrijdag een driejarenplan werd gepresenteerd, bleek dat bedrag te zijn teruggebracht naar 15 biljoen lire. Het verschil moet onder andere komen uit betere controle op belastingontduiking. De vakbonden hameren daar al jarenlang op. Zij zeggen dat de loontrekkers de meeste belastinginkomsten afdragen, terwijl zelfstandigen en bedrijven op enorme schaal ontduiken.

Het driejarenplan illustreert het groeiende optimisme. Voor 1998 is een totale ingreep gepland van 25 biljoen lire, tegen de dertig miljard gulden. Dan moet de meeste pijn zijn geleden. In de boeken staat een ingreep van 14,5 biljoen lire in 1999 en 6,8 biljoen in het jaar 2000.

Minister van Schatkist Ciampi heeft onderstreept hoe belangrijk de rente-ontwikkeling in dit verband is. De schatting op de rente die volgend jaar op de staatsschuld moet worden betaald is met 40 biljoen lire naar beneden bijgesteld, naar 175 biljoen lire. De rente die de staat betaald, is sinds 1970 niet meer zo laag geweest.

De gouverneur van de Italiaanse bank, Antonio Fazio, heeft zaterdag in zijn jaarlijkse toespraak gesuggereerd dat er geen snelle nieuwe discontoverlaging komt. Hij waarschuwde dat de strijd tegen de inflatie, die in Italië jarenlang hoger is geweest dan de meeste andere Europese landen, nog lang niet is gewonnen. Daarvoor zijn volgens hem verdere structurele bezuinigingen nodig - een impliciete verwijzing naar een ingreep in de pensioensector. Ook de inefficiëntie in de dienstensector, de logge overheidsbureaucratie en de rigide arbeidsmarkt zijn potentiële inflatiehaarden.

Fazio had ook enige bedenkingen tegen de begrotingsplannen. Daarin ligt volgens hem teveel de nadruk op maatregelen met een tijdelijk effect en op belastingen. Hij waarschuwde dat de voorgestelde btw-verhoging, die rond de drie miljard gulden moet opbrengen, een inflatoir effect heeft. De werkgeverskrant Il Sole 24 Ore was nog explicieter: We moeten niet de takken doorzagen waarop we zitten.

De gedaalde rente en het toegenomen vertrouwen in de lire op de internationale valutamarkten zijn essentiële vitamines voor het nemen van de 3-procentsnorm voor het budgettekort van de EMU. De huidige rekensommen kloppen in grote lijnen.

De problemen van Kohl geven Rome het vertrouwen dat eventuele problemen achter de komma niet onoverkomelijk zijn. Jospins succes suggereert dat een 'socialere' begroting, al kost het wat, ook goed kan zijn voor Europa.

Dat is het optimistische scenario. Maar Rome realiseert zich ook het gevaar van de gebeurtenissen in Bonn en Parijs. Als hierdoor het begin van de EMU zou worden vertraagd, kan de bereidheid tot saneren verminderen: het kabinet verkoopt de ingrepen die andere landen al jaren eerder hebben gedaan, nu vooral als het toegangskaartje tot Europa. Bovendien kunnen vraagtekens bij de EMU leiden tot serieuze onrust op de valutamarkten, zoals in 1992 is gebeurd. Dan zal de lire lijden onder iedere suggestie dat het Italiaanse kabinet noodzakelijke structurele ingrepen uitstelt.

De test daarvoor begint op 18 juni, om drie uur 's middags. Dan moeten de echte onderhandelingen beginnen over hervorming van het sociale bestel. De communisten, wier externe steun het centrum-linkse kabinet nodig heeft, hebben tot nu toe iedere serieuze maatregel geblokkeerd. Ciampi heeft gezegd dat de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg niet sterker mogen stijgen dan het bruto nationaal produkt. Maar zijn collega-ministers geven tegenstrijdige geluiden en zwalken tussen een radicale ingreep en kleine bijstellingen.

“Voor ons staat alles op het spel in de onderhandelingen deze zomer,” waarschuwt La Stampa. Italië ziet nu kansen om zich aan de Calimero-rol te ontworstelen, maar het moet oppassen dat het zichzelf niet terugzet in die positie.