CDA'er De Hoop Scheffer haalt de PvdA links in

CDA-leider De Hoop Scheffer verraste gisteren opnieuw met een links voorstel, dit keer wil hij een puur inkomensafhankelijk stelsel van studiebeurzen. Het sociale offensief moet vooral zijn gezag in CDA-kring vergroten.

HILVERSUM, 3 JUNI. PvdA-fractieleider Wallage schrok er bijna van: zo links had hij CDA-lijsttrekker De Hoop Scheffer nog niet gehoord. “Een historische uitspraak”, zo betitelde hij het voorstel van de christen-democraat om het stelsel van studiefinanciering af te schaffen, en er weer net als vroeger, nog voordat de christen-democratische minister Deetman daar een eind aan maakte, een geheel inkomensafhankelijk systeem van te maken. “Ik zou willen dat ik daar in mijn eigen kring ook steun voor krijg”, verzuchtte Wallage, nadat De Hoop Scheffer “solidariteit via inkomensafhankelijkheid” had bepleit.

Het gebeurde allemaal tijdens een treffen tussen de twee in het Hilversumse Comenius College op uitnodiging van de lokale CDA-afdeling. Echt verbaasd had Wallage niet hoeven te zijn. Het was niet de eerste keer dat De Hoop Scheffer zijn gehoor verraste met linkse retoriek. Integendeel, sinds zijn aantreden als nieuwe leider, eind maart, heeft hij in het politieke landschap drie kloeke totempalen opgericht van 'christelijk-sociaal beleid'. Op Urk verklaarde hij het minimumloon heilig (14 april). In Utrecht keerde hij zich tegen grote inkomensongelijkheid (24 mei). En gisteren in Hilversum greep hij terug op inkomensafhankelijkheid als sleutel tot solidariteit, een redenering waarvan de toenmalige CDA-leider Brinkman van pure weerzin nog puistjes kon krijgen.

Bij de rechterflank van de CDA-fractie (Hillen, Van der Linden, Mateman) wordt de koers van De Hoop Scheffer met groeiende twijfel gevolgd. Heerma mag zijn vertrokken, diens geest bepaalt de politieke koers sterker dan ooit. Met 'Japie' zou toch gaan gebeuren wat Enneüs Heerma steeds had nagelaten: de eeuwige electorale concurrent VVD aanpakken? Warme teksten over het minimumloon werken dan contraproduktief.

“Jaap zit nog in zijn trainingsperiode”, zei Hillen gisteren. De Hilversummer arriveerde gisteravond laat op de bijeenkomst in zijn woonplaats, en zei onkundig te zijn van het laatste linkse voorstel. “Nu kijkt hij nog voor welk voorstel hij de handen voor op elkaar kan krijgen. Vanaf het najaar mag hij geen fouten meer maken.”

De Hoop Scheffer zelf verklaarde in de pauze desgevraagd dat hij “overal stemmen wil weghalen”. Met zijn ook gisteravond weer druk bediscussieerde 'nuloptie' voor coffeeshops (uiteindelijk allemaal sluiten) probeert hij de VVD te beconcurreren. Maar juist deze laatste strategie kwam gisteravond slecht uit de verf. Niet De Hoop Scheffer maar Wallage kreeg van de zaal de handen op elkaar. De PvdA-voorman merkte enkele keren op dat de Hoop Scheffer niet duidelijk maakte hoe hij zijn 'nuloptie' wil realiseren, zonder drugsgebruikers de straat op te jagen, de criminaliteit in. “Idealen die niet in concrete maatregelen worden omgezet, verdampen”, aldus Wallage.

Wie op zoek gaat naar de achtergrond van De Hoop Scheffers linkse offensief komt uit bij het rapport-Gardeniers uit 1994. In dit rapport werd de dramatische verkiezingsnederlaag van dat jaar toegeschreven aan een te technocratische houding van CDA-politici, en een gebrek aan sociaal gezicht. De harde bezuinigingen op onder meer de AOW, de koele uitstraling van Brinkman, en de bestuurdersmentaliteit van het CDA, zouden de partij van de kiezer hebben vervreemd. De Tweede-Kamerfractie - inclusief De Hoop Scheffer - distantieerde zich destijds van de hoofdlijnen van dit rapport. Naar de zin van de fractie kreeg zijzelf te veel de schuld van de verkiezingsnederlaag.

Drie jaar na zijn verschijnen heeft het rapport-Gardeniers in christen-democratische kring een status gekregen die die van de Bijbel dicht nadert. Het stuk functioneert als leidraad bij de voorbereiding van zowel het verkiezingsprogramma als van de komende verkiezingsstrijd.

Bovenal brengen partijbestuurders die liever vice-voorzitter Lodders-Elfferich of Heerma als lijsttrekker hadden gezien, het rapport in stelling tegenover De Hoop Scheffer. Ze gebruiken het als meetlat voor de belofte die hij in de nacht van zijn aantreden deed om het beleid van zijn voorganger voort te zetten en het “ware christen-democratisch verhaal” te vertellen. Het linkse offensief van De Hoop Scheffer moet niet alleen zijn trouw bewijzen aan de partij en dus - alsnog - aan het rapport-Gardeniers. Het moet ook het partijkader geruststellen dat een centrum-rechtse koersverlegging vreesde. De electorale waarde van de sociale koers van De Hoop Scheffer is daarmee van - voorlopig - secundair belang geworden.