Tien jaar lang bespied, belaagd en bestookt

Stalkers zijn mensen die iemand voortdurend volgen en lastig vallen. Voor het slachtoffer zeer hinderlijk, maar juridisch is er meestal weinig aan te doen. Een verbod is door minister Sorgdrager (Justitie) afgewezen.

Hun levens hadden elkaar wel eens gekruist. Twee, drie keer misschien had Machteld hem gezien in het huis van zijn grootmoeder, waar zij als jong meisje wel eens kwam. Een lange jongen met een knap gezicht. Hij bleef altijd in haar gedachten en toen Machteld een jaar of vijfendertig was, stond haar besluit vast: vanaf morgen ben ik zijn vrouw.

Machteld van Stee achterhaalde zijn adres en begon briefjes te schrijven naar 'haar Philip' waarin ze hem aanmoedigde stappen te ondernemen om met haar in het huwelijk te treden. Philip Hollander (48) reageerde niet. Na de eerste brieven en enkele verwarde telefoontjes, begreep hij dat er meer aan de hand was. Deze vrouw was ziekelijk verliefd en had het op hem gemunt. Vanaf dat moment is hij meer dan tien jaar door Machteld bespied, gevolgd, belaagd en bestookt. Zij zat voor zijn deur, zij reed achter hem aan, zij drong zijn huis binnen en zij bedreigde zijn vrouw.

Mensen die iemand voortdurend volgen en lastig vallen worden stalkers (letterlijk: sluipjagers) genoemd. Zij kunnen iemand het leven geweldig zuur maken zonder dat het slachtoffer daar met wettige middelen veel tegen kan doen. Ruim een jaar geleden werd in Westerbork de Stichting Anti Stalking (SAS) opgericht. Meer dan vijfhonderd mensen hebben zich bij de stichting aangesloten. De SAS wil medeslachtoffers ondersteunen, publieksvoorlichting geven over stalking en, vooral, een wettelijk verbod op stalking van de grond proberen te krijgen.

Na een ongelukkig huwelijk van bijna twintig jaar, besloot Nettie Zwaan haar man te verlaten. Hij liet haar niet gaan. Met hulp van haar kinderen, die zelf net het huis uit waren, wist Nettie op een avond weg te komen. Die nacht, met een kaart van Nederland en veertig cent op zak, fietste zij in de regen de zwaarste tachtig kilometer van haar leven. Zij beschouwde het als een triomftocht waarmee een einde zou komen aan de tirannie van haar man.

Maar wat een nieuw begin moest worden, ontwikkelde zich tot een hel. De gekrenkte echtgenoot Anton nam zich na haar verdwijning één ding voor: vanaf morgen maak ik die vrouw kapot. Hij heeft zich aan zijn woord gehouden: dag en nacht telefoontjes met bedreigingen en verwensingen. De auto van Nettie werd klemgereden, voor het stoplicht stond zijn auto opeens naast die van haar en maakte hij dreigende gebaren. Nettie trok in bij haar ouders. Bijna een jaar hebben ze met z'n drieën opgesloten gezeten in hun huis met stukken hout voor de deur. Zelfs de kinderen werden bestookt met telefoontjes en de dreiging dat zij spoedig wezen zouden zijn.

Nettie (48) verhuisde een paar keer per jaar maar overal waar zij opnieuw begon, dook “die ex” weer op. In het zuiden vond zij een flat die voldeed aan haar eisen. Een hoekflat op de hoogste verdieping, met aan alle kanten ramen zodat ze iedereen in de gaten kon houden en natuurlijk kreeg ze een geheim telefoonnummer. Maar de telefoon was nauwelijks aangesloten of Anton belde op om te zeggen dat zij die flat niet lang meer zou bewonen.

Het fenomeen stalking is volgens psychiaters zo oud als de mensheid. Het hinderlijk achtervolgen lijkt echter toe te nemen. De Stichting Anti Stalking hanteert cijfers uit Amerika waaruit zou blijken dat in Amerika één op de twintig vrouwen een stalker achter zich aan heeft. Ook mannen zijn wel slachtoffer van stalkers. Volgens psychiater F. de Wever, werkzaam in het psychiatrische ziekenhuis van de Robert-Fleury Stichting in Leidschendam, waar stalkers behandeld kunnen worden, zijn twee groepen achtervolgers te onderscheiden.

De ene groep bestaat uit antisocialen die een stoornis in de ontwikkeling van hun persoonlijkheid hebben. Vroeger werden zij ook wel psychopaten genoemd. Zij worden gedreven door een krenking of een afwijzing. De Wever: “Er zijn heel veel mensen die een dergelijke persoonlijkheidsstoornis hebben terwijl niemand het merkt. Het betreft overigens maar één procent van alle patiënten die hier worden opgenomen. Deze mensen blijven doorgaans heel gemakkelijk uit de handen van de psychiatrie.”

Stalkers zijn meestal slim en charmant, vlotte babbelaars die goed in staat zijn mensen voor zich in te nemen en te manipuleren. Schimmige, eenzame mensen die zich in verschillende gedaanten voordoen. Wat ze gemeen hebben is hun vreselijke angst om in de steek gelaten te worden.

Tot de andere groep behoren mensen met een psychose. Zij leven in een bepaalde waan en missen ieder inzicht in de realiteit. Erotomanie, de verliefdheidswaan, is de allerergste. Niets of niemand wordt ontzien. Deze mensen zijn beter af met een spoedige behandeling dan dat zij jarenlang verloren rondsukkelen, aldus De Wever. Hij onderstreept dat er naast deze gestoorde mensen natuurlijk ook gewoon kwaadaardige wezens zijn die willens en wetens een ander het leven zuur maken.

De SAS wil stalkers strafrechtelijk kunnen aanpakken. Een straat- en contactverbod lost in haar ogen niets op. De D66-fractie in de Tweede Kamer kondigde onlangs aan een wetsvoorstel van deze strekking in te zullen dienen. Tweede-Kamerlid Boris Dittrich (D66): “Op fysieke mishandeling met voorbedachten rade staat een gevangenisstraf van drie jaar. Ik vind belagen een vorm van psychisch mishandelen met voorbedachten rade en dat zou ook strafbaar moeten zijn.”

Minister Sorgdrager (Justitie) is geen voorstander van het opnemen van stalken in het Wetboek van strafrecht, onder meer omdat de bewijsvoering voor het openbaar ministerie zeer problematisch is. Tevens zijn slachtoffers maar zelden bereid aangifte te doen van de vergaande pesterijen van hun belager. Getuigen zijn er zelden waardoor politieonderzoek bemoeilijkt wordt.

Voor de Haagse rechtbank verscheen vorige maand een 23-jarige man die ten minste zeven vrouwen langere tijd lastig viel. Hij belde hen op elk moment van de dag of de nacht, soms wel dertig keer per etmaal. Dat heeft hij ten minste zes jaar lang gedaan - van 1990 tot 1996 - bij nog meer vrouwen dan de zeven die in de dagvaarding stonden. Ten slotte liep hij tegen de lamp dankzij een telefoontap van de politie. Tegenover de rechtbank in Den Haag legde hij uit dat het om een uit de hand gelopen pubergrap ging. “Ik vond het leuk en ik ben ermee doorgegaan.” Hij beschikte over een netwerk van nummers van meisjes die hij kende van school of later van zijn werk.

De rechtbank veroordeelde hem tot achttien maanden gevangenisstraf wegens het voortdurend telefonisch dreigen met verkrachting en aanranding. De verdachte is in beroep gegaan tegen het vonnis omdat, zo zegt zijn advocaat P. Suringa, er helemaal geen wetgeving is voor dit soort stalkinggedrag. “De rechtbank is op de stoel van de wetgever gaan zitten en dat kan niet de bedoeling zijn.”

Officier van justitie H. den Os meent dat hij juist heeft aangetoond dat “de frequentie van de vieze praatjes zeer bedreigend is geweest voor de slachtoffers”. Volgens Den Os hoeft de wet niet aangepast te worden. “Je moet er creatief voor zijn, maar ik zie in de huidige wetgeving wel degelijk mogelijkheden om stalkers aan te pakken.”

De rechtbank in Den Haag legde Machteld van Stee begin jaren negentig een straat- en contactverbod op. Dat mocht niet baten. Machteld bleef komen. Haar vastberadenheid ging zo ver dat zij een advertentie plaatste in NRC Handelsblad en het Reformatorisch Dagblad, waarin zij aankondigde dat mevrouw M. van Stee en de heer Ph. Hollander in het huwelijk waren getreden. Boze telefoontjes en onbegrip van ouders en familie waren het gevolg. De huwelijkscadeaus stroomden binnen. Philip stuurde alles terug met een excuusbrief waarin stond dat het hier om een misverstand ging.

Nettie Zwaan deed ook keer op keer aangifte en toen het uiteindelijk voor de rechter leek te komen werd de zaak geseponeerd. Haar ex-man was onvindbaar op de dag dat de dagvaarding zou worden uitgereikt. Anton was met de noorderzon vertrokken. Hun huis had hij met inboedel en al verkocht. De werkgever van Anton bevestigde haar vermoeden: hij was gevlucht en zat voor zijn werk in Engeland. Zou hiermee ook een einde zijn gekomen aan de treiterpraktijken?

Nettie raakte totaal uitgeput. Een vriend nodigde haar uit voor carnaval. Nettie: “Behalve mijn ouders en mijn kinderen wist niemand van deze onderneming. Ik voelde me veilig in mijn uitmonstering temidden van, voor mijn gevoel, honderdduizend carnavalvierders. Op een gegeven moment voelde ik iets achter me. Ik draaide me om en keek recht in het gezicht van die ex. Volgens mijn vriend was ik paranoïde aan het worden maar toen Anton voor de derde keer achter me stond, zag mijn vriend hem ook.”

Stalkers weten van geen ophouden. Machteld van Stee schreef een brief naar de werkgever van Philip met het verzoek het salaris van haar man voortaan op hun gezamenlijke rekening te storten. “Mijn echtgenoot is hiervan op de hoogte”, beëindigde ze haar brief. Iedere dag kreeg Philip rekeningen van grote aankopen of bevestigingen van geboekte reizen in de bus. Makelaars kwamen aan de deur om zijn huis te taxeren. Een andere makelaar informeerde of meneer, nu hij een bod had gedaan op de vrijgekomen villa, het droompaleisje niet ook een keer van binnen wilde zien. Toen de verhuiswagens een paar maanden later voor de derde keer zijn straat in reden, dacht Philip werkelijk dat hijzelf gek aan het worden was.

Toen de verhuistrucs niet hielpen, ging Machteld zelf haar spullen brengen. Iedere week zette ze een koffer vol met huisraad en kleren bij Philip op de stoep. Philip: “Ze probeerde via haar koffers bij mij in te trekken.” Buurtbewoners waren zo goed de 'vergeten koffers' even binnen te halen die Philip later dan weer op moest komen halen.

Ook waarschuwde Machteld 'haar Philip' voor zijn vrouw. Op een kladje schreef ze: “Merk dat die vrouw in jouw huis is. Je bent daar niet meer veilig. Zij regelt alles. Doe er wat aan en gooi haar je huis uit! (...) Je moet je van haar ontdoen! Treed op en neem geen notitie meer van haar en zorg dat ze uit jouw huis gaat. Wil je één bed weghalen svp dan kunnen jullie niet meer samenslapen en blijft het huis jouw eigendom. Zet het beneden of in de kelder neer dan kan het geen kwaad! Je vrouw xxx Machteld.” 's Nachts haalde ze het naambordje van Philips vrouw weg en schroefde dat van haarzelf op de deur.

Een keer is het tot een handgemeen gekomen. Machteld gaf zich uit voor Philips zusje en vroeg de huisschilder zijn sleutel aan haar te geven. Hij deed dat niet maar liet haar wel binnen. Philips échte vrouw, Florine, was net bevallen van een dochter. Zij trof Machteld aan terwijl die papieren en geboorteannonces van het bureau griste. Machteld ging haar te lijf en beval Florine het huis onmiddellijk te verlaten. De kraamvisite heeft Machteld de deur uitgewerkt. Florine, die zelf arts is, nam contact op met de familie van Machteld. De zeer gelovige moeder reageerde teneergeslagen. “Als God wil dat dit gebeurt, kunnen wij het niet stoppen.”

Volgens De Wever staan psychiaters ook met de rug tegen de muur. “Wij kunnen niets doen. Het is de politiek die zich moet uitspreken wat er moet gebeuren. De nood is blijkbaar hoog. Wanneer de overlast dusdanig groot is en het slachtoffer eraan onderdoor gaat, dan kun je denken aan een door de rechter opgelegd kortdurend onderzoek om te kijken of het hier een stoornis betreft. Als de psychiatrie een bijdrage kan leveren, is dat alleen via een gedwongen opname.”

Philip voelt geen geen wrok - hij heeft vooral medelijden met Machteld van Stee. “De wanhoop die uit die ogen spreekt. Dat vind ik echt verschrikkelijk. Afgelopen winter zat Machteld in de stromende regen op het stoepje voor onze deur. Het enige wat we konden doen was weer de politie bellen. Je gaat ook niet door een kiertje gluren of ze er nog zit. Dat betekent voor haar juist een bevesting van het contact. We zijn toen maar naar bed gegaan en hebben uren naar het plafond liggen staren.”

Een paar maanden later is Machteld alsnog gedwongen opgenomen in een psychiatrische inrichting wegens sterke zelfverwaarlozing.