ASEAN negeert kritiek en breidt uit

SINGAPORE, 2 JUNI. De lidstaten van de Associatie van Zuidoostaziatische landen (ASEAN) hebben afgelopen weekeinde besloten om Birma, Cambodja en Laos al deze zomer toe te laten treden tot het landengezelschap. Het besluit bewijst eens te meer dat de Aziaten zich niets aantrekken van de druk uit het Westen.

Om aan te tonen dat ASEAN, dat deze zomer zijn dertigjarig bestaan viert, geheel onafhankelijk beslist over zijn eigen agenda werden alle bezwaren die kleefden aan snelle toetreding van Birma, Cambodja en Laos afgelopen zaterdag onverwachts terzijde geschoven en koos ASEAN eensgezind voor uitbreiding van de associatie tot tien landen.

Die beslissing kwam als een koude douche voor de Verenigde Staten en de Europese Unie die ASEAN meermalen hebben verzocht de toetreding van Birma uit te stellen. Volgens het Westen moet de mensenrechtensituatie in het door een militaire junta geleide Birma eerst aanzienlijk verbeteren voordat ASEAN het land als volwaardig lid opneemt. Om hun woorden kracht bij te zetten kondigden de Verenigde Staten onlangs een economische boycot op investeringen in Birma af en dreigde de Europese Unie met soortgelijke maatregelen. Maar ASEAN trok zich niets aan van dergelijke pressiemiddelen van het Westen. De landenclub gelooft heilig in zijn politiek van 'constructieve betrokkenheid' en gaat ervan uit dat toetreding van Birma tot ASEAN gunstige gevolgen zal hebben voor de politieke situatie in het land.

Naast het weerstaan van Westerse druk, is de uitbreiding van ASEAN ook ingegeven door het verlangen zo snel mogelijk een verenigd Zuidoost-Azië te creëren. Als ASEAN eind juli, tijdens de jaarvergadering in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur, Birma, Cambodja en Laos opneemt, bestaat het gezelschap uit wat de Indonesische president Soeharto ooit “de perfecte tien” noemde: een hecht blok van landen en eilanden, ingeklemd tussen India, China en Australië.

Naast economische voordelen die moeten voortkomen uit het wegvallen van onderlinge handelsbarrières, kunnen de tien ASEAN-landen zich in de toekomst ook politiek als één sterk blok opstellen. Vooral richting China achten zij dat van groot belang. Wanneer ASEAN er voor had gekozen Birma nog langer uit te sluiten van een lidmaatschap, riskeerde de associatie dat China's invloed in dat land verder zou groeien. De isolatie-politiek die het Westen sinds enige tijd toepast op Birma, heeft ervoor gezorgd dat Peking de banden met de Birmese junta de afgelopen jaren aanzienlijk heeft aangetrokken. China is inmiddels de grootste wapenleverancier van Birma en veel ASEAN-landen vrezen dat de Chinezen via Birma een toegang tot de Indische Oceaan proberen te bewerkstelligen.

Ondanks deze overwegingen, die ASEAN's keuze voor versnelde toetreding van Birma, Cambodja en Laos verklaren, verwachten analisten dat de uitbreiding ongunstige gevolgen kan hebben voor de rol van ASEAN op het internationale politieke toneel in de nabije toekomst. Verwacht wordt dat zowel de Amerikanen als de Europeanen zich harder zullen opstellen in hun dialoog met ASEAN zolang er in Birma geen sprake is van zichtbare verbetering van de politieke situatie.