Kunstenares als brullend monster

Voorstelling: Edele sappen door Stichting Schreeuw/Karina Holla. Concept en spel: Karina Holla; regie: Ko van den Bosch. Gezien: 23/5 Frascati Amsterdam. Aldaar t/m 31/5. Daarna in Kruisherenklooster Maastricht: 18 t/m 29/6. Informatie: 020-6277555.

Het spaarzaam verlichte decor van Roel Schneemann lijkt een geheimzinnig laboratorium waar giftig gekleurde heksendrankjes worden gebrouwen in tientallen glazen kolven. Het gaat hier, naar al gauw blijkt, echter niet om hekserij maar om kunst. Een assistente in witte doktersjas vertelt dat de kolven gevuld zijn met tranen, bloed, zweet, zaad, speeksel en urine. Haar werkgeefster verzamelt deze lichaamssappen en stelt ze in haar atelier tentoon als tekenen van spanning en angst.

Edele sappen, de nieuwe solovoorstelling van Karina Holla, is geïnspireerd door de Amerikaanse beeldend kunstenares Louise Bourgeois (Parijs, 1911) wier werk een reconstructie in beelden is van haar traumatische jeugdherinneringen. Wat er zich in haar jeugd precies heeft afgespeeld laat Karina Holla in het vage. Het had iets te maken met Louises vader, begrijpen we, en met haar Engelse gouvernante maar de details worden ons onthouden, of bekend verondersteld. Intussen zien we Holla als de getourmenteerde en door woede gedreven kunstenares met bezeten blik rondbenen in haar atelier. Ze is een gekooid dier, letterlijk: haar werkruimte is getralied. De cel is naar haar zeggen 'een vormgegeven angst' waar zich 'psychische krachten' voltrekken.

Ze wil zich 'bevrijden uit de gevangenis van haar gedachten' maar daartoe moet ze zich eerst bevrijden van de angsten die haar 'bespringen'. Ze slaakt ijselijke kreten, danst in trance rond en bindt als een vervaarlijk brullend monster het gevecht aan met onzichtbare critici. Tenslotte volgt de definitieve afrekening met haar vader waarbij ze met een groot hakmes om zich heen zwiept, bloed drinkt uit een glas en uiteindelijk de tanden zet in een gigantische fallus.

In deze beelden, waarin de mysterieuze griezelmuziek van Michel Mulders het horroreffect versterkt, herkent men duidelijk de hand van regisseur Ko van den Bosch. Het bloederige, plastische en absurde van Edele sappen doet denken aan voorstellingen van Alex d'Electrique, waarvan Ko van den Bosch een van de oprichters is.

Hoewel de zwaar aangezette effecten soms komisch zijn, is het gevolg wel een karikaturale vertekening van het personage. Ook de aan hysterie grenzende intensiteit waarmee Karina Holla haar rol speelt werkt dat in de hand en schept afstand, temeer daar niet duidelijk wordt wie deze Louise Bourgeois eigenlijk is. Ergerlijk zijn bovendien de al te letterlijke clichés zoals een gebarsten spiegel die Holla het publiek voorhoudt, zeggend dat je jezelf 'in het gezicht moet durven zien.'

Erg verhelderend is al die met pathos beleden zelfreflectie niet. Liever dan de stem van de kunstenaar is mij die van het gewone volk, door Karina Holla verwoord in de gedaante van de assistente van Bourgeois. Haar nuchtere commentaar werkt onverwacht inzichtelijk en aangenaam relativerend.