Indonesië met angst in het hart naar de stembus

Indonesië gaat morgen naar de stembus. Na een gewelddadige verkiezingscampagne loopt nu de spanning op over de vraag wat er in het land gaat gebeuren als de stemmen eenmaal zijn geteld.

JAKARTA, 28 MEI. Indonesië heeft de afgelopen weken de meest gewelddadige verkiezingscampagne ooit meegemaakt, met als dieptepunt de rellen van afgelopen vrijdag in Kalimantan waarbij zeker 132 mensen door brand om het leven kwamen. En hoewel zich de afgelopen vijf dagen - tijdens de officiële 'afkoelingsperiode' - geen nieuwe uitbarstingen van geweld hebben voorgedaan, is de spanning verder toegenomen. Het land staat momenteel bol van de geruchten over mogelijk geweld en bedreigingen via pamfletten en anonieme telefoontjes.

Op universiteiten in Noord-Sumatra worden clandestiene pamfletten verspreid die volgens de lokale legercommandant, generaal-majoor Sedaryanto, via Internet afkomstig zijn uit Nederland. Studenten worden daarin opgeroepen de verkiezingen te boycotten en te verstoren door rellen. Sedaryanto verklaarde volgens de Internet-pagina van het dagblad Kompas ook dat, als de algemene verkiezingen mislukken, het gevolg daarvan kan zijn dat er “op een ongrondwettige manier een verandering komt in het nationale leiderschap”.

Vanuit de provincie Oost-Kalimantan op het eiland Borneo komen berichten over telefoontjes en pamfletten waarin wordt gedreigd met het platbranden van kerken en andere gebouwen in de steden, indien mensen op de regeringspartij Golkar stemmen. Ook op Oost-Java, met name in Surabaya, zouden pamfletten zijn verspreid waarin onder meer wordt gedreigd met een aanval op het hoofdkwartier van het lokale legercommando. Commandant generaal-majoor Imam Utomo heeft verklaard dat in reactie op deze dreigementen het aantal troepen in het gebied sinds gisteren is verdubbeld.

In de hoofdstad Jakarta ten slotte werd vanochtend de Japanse ambassade na een bommelding ontruimd. De melding volgde op berichten in de media over de arrestatie gisteren van drie mannen in een winkelcentrum in het noorden van Jakarta, die ervan verdacht worden daar een bom te hebben willen leggen.

De verharding van de politieke atmosfeer werd gisteren onderstreept door de oproep van de vice-voorzitter van de Hoge Advies Raad, Suhardiman, aan het leger om te werken volgens het motto “doden of gedood worden”. Suhardiman is mede-oprichter van de regeringspartij Golkar en hij geldt als een van de belangrijkste adviseurs van het Indonesische leger. In de volksmond wordt hij wel de politieke doekoen (toverdokter) van het leger genoemd.

Woordvoerders van het leger doen er alles aan om, ondanks de gespannen atmosfeer, morgen zoveel mogelijk van de 124,7 miljoen stemgerechtigde Indonesiërs naar de ruim 300.000 stemlokalen te krijgen, verspreid over de ongeveer 17.500 eilanden van de archipel. De stembussen gaan morgen om acht uur 's ochtends open en sluiten om twee uur 's middags. Het tellen van de stemmen op lokaal niveau gebeurt in het openbaar, in de aanwezigheid van bijvoorbeeld ook vertegenwoordigers van de drie toegelaten politieke partijen. De eerste globale uitslag is na 24 uur bekend, de definitieve uitslag volgt op 17 juni. Behalve Golkar, die naar eigen inschatting met ruim 70 procent gaat winnen, doen de islamitisch georiënteerde PPP en de christelijk-nationalistische PDI mee. Bij de vorige parlementaire verkiezingen in 1992 haalden deze partijen respectievelijk 68 procent, 17 procent en 15 procent. Op het spel staan 425 van de 500 zetels van het parlement - 75 zetels zijn toegewezen aan vertegenwoordigers van het leger omdat soldaten geen stemrecht hebben.

Door de uitschakeling van de populaire PDI-voorzitter Megawati Soekarnoputri in juni vorig jaar, is de verwachting dat de PDI, nu onder aanvoering van Soerjadi, geminimaliseerd zal worden. De afgelopen weken was een spontane beweging zichtbaar waarbij de Megawati-aanhang zich voegde bij de PPP-supporters. De vorming van deze, waarschijnlijk tijdelijke, Mega-bintang (Ster, het symbool van de PPP) beweging betekent dat de regeringspartij Golkar zich mogelijk geplaatst ziet tegenover een islamitisch blok. Dat kan volgens analisten leiden tot een gevaarlijke situatie wanneer de PPP-aanhang na de verkiezingen ontevreden is over het bereikte resultaat.

Een mogelijkheid is ook dat de Megawati-loyalisten morgen, net als Megawati zelf heeft aangekondigd, besluiten blanco te stemmen.

Volgens landelijk secretaris Mulyana W. Kusuma van het onafhankelijke comité dat het eerlijk verloop van de verkiezingen wil bewaken (KIPP), zal het voor de autoriteiten moeilijk zijn te verkroppen wanneer een van de deelnemende partijen een lagere uitslag heeft dan de zogenoemde Witte Partij (Golput) van blanco-stemmers. “Het is goed voorstelbaar dat Golkar 65 procent haalt, PPP twintig, PDI zeven en Golput acht procent van de stemmen. Het is mogelijk dat het establishment afspraken maakt over de uiteindelijke resultaten, maar dat is altijd een heel ondoorzichtige aangelegenheid”, aldus Mulyana.

Mulyana vreest dat het streven van Golkar om een zo hoog mogelijke score te halen morgen kan leiden tot “meer directe repressie van groepen waarvan verwacht wordt dat deze die uitkomst kunnen verstoren”. Ondertussen zullen behalve het KIPP ook de PPP en de Megawati-loyalisten de uitkomst van de verkiezingen nauwlettend in de gaten houden. “De vraag naar de legitimiteit van deze verkiezingen blijft overeind,” zegt Mulyana, “Wanneer wij of een van de genoemde politieke partijen verkiezingsfraude constateren, zal dat de mensen zeker niet ontgaan. Daarom is het onvoorspelbaar wat er na de verkiezingen zal gebeuren.”