NAVO zeer opgelucht over akkoord in Moskou

Het pact tussen NAVO en Rusland was vorige week voor 98 procent rond. De laatste twee procent werden de moeilijkste. Nu ook die horde is genomen, domineert de opluchting.

BRUSSEL, 15 MEI. Secretaris-generaal Javier Solana van de NAVO kreeg een ovatie toen hij gisteravond, net terug uit Moskou, de zestien ambassadeurs van het Atlantisch bondgenootschap kwam inlichten. Eerder op de dag had Solana met de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Primakov, overeenstemming bereikt over een document over de toekomstige relatie tussen Rusland en de NAVO. Volgens een NAVO-functionaris was de stemming op het NAVO-hoofdkwartier “meer dan opgelucht”, omdat de Russen tot het laatste moment hard hebben onderhandeld.

De precieze inhoud van de 'Stichtingsakte', zoals de overeenkomst heet, blijft vertrouwelijk omdat de hoofdsteden er nog hun goedkeuring aan moeten hechten. Zestien pagina's telt het document. Tweeëneenhalve pagina gaan over de terreinen waarop kan worden samengewerkt, zoals vredeshandhaving, preventieve diplomatie en het oplossen van conflicten. Om de relatie tussen Moskou en de NAVO te bestendigen voorziet de akte in een gezamenlijke permanente raad. Rusland installeert een diplomatieke missie bij de NAVO, onder leiding van een ambassadeur. Hoewel het document is bedoeld om de NAVO-uitbreiding naar het Oosten voor Rusland acceptabel te maken, wordt de uitbreiding niet expliciet genoemd in de tekst.

Toen hij gistermiddag aankwam op het NAVO-hoofdkwartier had Solana niet geslapen, urenlang onderhandeld met Primakov, getelefoneerd met Jeltsin, 's nachts teksten doorgenomen en doorgestuurd naar zijn staf in Brussel die weer overlegde met de zestien delegaties. “Het klassieke drama van het eindspel in onderhandelingen”, aldus een NAVO-functionaris. Net voor de lunch konden de gesprekspartners in Moskou elkaar de hand schudden. “Ik ben zeer moe maar zeer gelukkig”, lachte Solana toen hij in Brussel aankwam. De sfeer van de onderhandelingen werd omschreven als relaxed en hartelijker dan bij de vorige vijf ontmoetingen tussen Solana en Primakov sinds januari.

De Russische president, Jeltsin, zei vorige week dat de overeenkomst al voor 98 procent rond was, maar op het NAVO-hoofdkwartier werd toen geantwoord dat de laatste 2 procent juist de lastigste zijn. De laatste veranderingen lijken vooral te liggen in nuances. “De inhoud is niet veranderd, de formulering wel”, aldus een NAVO-functionaris. “We zijn beiden winnaar.”

De laatste twee procent van de onderhandelingen gingen grotendeels over het militaire hoofdstuk van de akte. Rusland stelde dat in de landen uit Oost-Europa die zullen toetreden tot de NAVO geen kernwapens en troepenmachten van het bondgenootschap mochten komen. De NAVO-lidstaten hebben herhaald dat zij “geen plan, geen noodzaak en geen intentie” hebben er om kernwapens te plaatsen, noch plannen te koesteren om er “aanzienlijke troepenmachten” te stationeren. Hoewel Moskou bindende garanties eiste wilden de NAVO-landen niet zo ver gaan, om van de nieuwe lidstaten geen tweederangs leden te maken. Wel zou Rusland garanties hebben gekregen die de ongerustheid hebben weggenomen over een massale NAVO-krijgsmacht in voormalige Warschaupactlanden.

In het document gaan vijf paragrafen over het CSE-verdrag ter beperking van conventionele wapens in Europa. Dit verdrag werd in 1990 gesloten tussen de landen van de NAVO en de voormalige Warschaupactlanden. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie een jaar later en de ontbinding van het Warschaupact veranderde de situatie en was Rusland niet meer tevreden over de afgesproken limieten. In de akte wordt gesteld dat met nationale plafonds wordt gewerkt, nu een evenwicht in Oost- en Westblokken achterhaald is. Het CSE-verdrag is onderwerp van onderhandelingen in Wenen waaraan dertig landen deelnemen.

De permanente gezamenlijke raad zal ten minste eens per maand bijeenkomen op het niveau van ambassadeurs en tweemaal per jaar op het niveau van ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie. De raad overlegt over een breed scala van onderwerpen, probeert gezamenlijke conclusies te bereiken en waar mogelijk ook samenwerking, bijvoorbeeld bij vredesoperaties. Rusland zou hiermee een stem, maar geen veto krijgen in NAVO-besluiten. Over het voorzitterschap van de raad was nog enige discussie. Uiteindelijk werd besloten tot een tripartiet voorzitterschap van de Russische afgevaardigde, de NAVO-ambassadeurs bij toerbeurt en de secretaris-generaal van de NAVO die de bijeenkomsten leidt.

De naam van het document was een van de onderwerpen die tot de laatste twee procent van de onderhandelingen behoorden. Rusland had het liefst een juridisch bindend verdrag gehad, de NAVO zag meer in een politiek bindend handvest dat geen ratificatie in de parlementen behoeft. Uiteindelijk is gekozen voor de naam 'Stichtingsakte over de wederzijdse relaties, samenwerking en veiligheid tussen de NAVO en de Russische federatie'. De ondertekening op het niveau van staats- en regeringsleiders moet het document de nodige legitimiteit geven. De akte wordt nu ter goedkeuring doorgestuurd naar de hoofdsteden. De tekst moet op 27 mei om half elf worden ondertekend op het Elysée in Parijs.