'Persoonlijkheidstest ongeschikt voor allochtoon'

AMSTERDAM, 10 MEI. Bedrijven die allochtonen werven, kunnen bij de selectieprocedure maar beperkt gebruik maken van de bestaande vragenlijsten waarmee de persoonlijkheid van sollicitanten wordt gemeten. Bedrijfspsychologen moeten de lijsten dan ook voorzichtig hanteren. Dat stelt psycholoog P. van Leest die volgende week dinsdag promoveert op het proefschrift Persoonlijkheidsmeting bij allochtonen.

Volgens de psycholoog zijn persoonlijkheidskenmerken van sollicitanten over het algemeen moeilijk meetbaar, omdat zij per cultuur sterk kunnen verschillen. Bepaalde kenmerken zijn volgens hem universeel, zoals 'autonomie', 'orde', 'moed', 'vrijheid' en 'emotionele stabiliteit'. Deze maken onderdeel uit van iedere cultuur, aldus Van Leest. Toch zal niet iedere etnische groep er even veel waarde aan hechten.

De persoonlijke vaardigheden van sollicitanten zoals 'overtuigingskracht' en 'doorzettingsvermogen' zijn volgens Van Leest het moeilijkst meetbaar. Dergelijke kenmerken worden volgens hem door bijvoorbeeld Antillianen anders gewaardeerd dan door Surinamers of Molukkers.

Van Leest onderzocht vragenlijsten die werden voorgelegd aan Surinaamse, Turkse, Antilliaans/Arubaanse, Molukse en in Nederland geboren sollicitanten. Hij maakte daarbij gebruik van twee vragenlijsten: één lijst was bedoeld voor mensen die het Nederlands redelijk beheersen, de andere voor mensen die het minder beheersen. De vragenlijsten bleken niet geschikt om autochtone en allochtone sollicitanten rechtstreeks met elkaar te vergelijken. Hoewel beide vragenlijsten niet meer in gebruik zijn, is de uitkomst volgens Van Leest wel van belang omdat de lijsten sterk overeenkomen met de gangbare vragenlijsten.

Het Arbeidsbureau in Amsterdam gebruikt voor zijn selectie voor omscholingscursussen al sinds 1994 speciale psychologische testen voor allochtonen. Deze zogenoemde 'multiculturele capaciteiten test' werd door de Vrije Universiteit van Amsterdam ontwikkeld.

Aanleiding voor de aparte test voor allochtonen was destijds het hoge aantal uitvallers onder migranten bij de selectie voor omscholingscursussen van de stichting Pion (Promotie van Integratie door Omscholing in Nederland). Vrijwel alle kandidaten werden daarvoor afgewezen. Op verzoek van het arbeidsbureau ontwikkelde prof.dr. N. Bleichrodt van de vakgroep arbeids- en organisatiepsychologie van de Vrije Universiteit in Amsterdam daarom de speciale test voor allochtonen, die zo min mogelijk 'cultuurgevoelig' is.