Het meest vervalste bankbiljet ter wereld

Uit een geheim rapport van de Federatie van Banken in de Europese Unie, dat gisteren uitlekte, zou blijken dat voor miljarden aan perfect nagemaakte biljetten van 100 dollar in omloop zijn. Niemand weet het zeker, maar de vermoedens zijn aannemelijk.

AMSTERDAM, 10 MEI. De zwarte Mercedes van Kazunori Hayashi bleek niet snel genoeg voor zijn Cambodjaanse achtervolgers. Na een wilde rit van Pnom Penh naar de Vietnamse grens werden de Japanner en zijn drie Noordkoreaanse mede-passagiers gearresteerd terwijl ze nog vergeefs dollar-biljetten in de handen drukten van verblufte douaniers om snel de grens te mogen passeren.

Hayashi - ongeveer een jaar geleden - opgepakt op verdenking van handel in vervalste 100-dollar biljetten. Geen gewone vervalsingen, maar 'super-dollars', gemaakt met de modernste technieken en vrijwel niet van echt te onderscheiden.

De dollars waren opgedoken in de Thaise badplaats Pattaya, en het spoor leidde naar Pnom Penh. Daar bezorgde de aanhouding van Hayashi de geheime diensten van Thailand en de Verenigde Staten twee verrassingen. Allereerst bevestigde de betrokkenheid van de drie Noordkoreaanse diplomaten dat Noord-Korea een van de bronnen is van valse dollars van uitstekende kwaliteit. Ook bleek dat Hayashi zelf niemand minder was dan Yoshimi Tanaka, die als leider van de Japanse ultra-linkse terreurgroep het Rode Leger in 1970 met een gekaapte Boeing van Japan Air Lines naar de Noordkoreaanse hoofdstad Pyongyang vloog, en van wie sindsdien niets meer was gehoord.

Tanaka bleek de spil van een vervalsingsoperatie in Noord-Korea die zich specialiseert in paspoorten, rijbewijzen en naar schatting 10 miljoen valse dollars per jaar. Het valse geld werd via het diplomatieke circuit gewit in Afrika, het Midden-Oosten en Azië. Vorig jaar legde de Russische douane beslag op 'superdollars' die een Russische zakenman in Noord-Korea uitbetaald had gekregen. Drie maanden geleden wees Mongolië een Noord-Koreaanse diplomaat uit die had getracht bij een lokale wisselaar 'nieuwe' 100-dollarbiljetten te wisselen voor oude. En nog vorige maand werd in Hong Kong een Indiase zakenman aangehouden nadat zijn dertig 100-dollar biljetten door een geavanceerde geldwisselautomaat als vals werden herkend. Het waren volgens de politie de beste vervalsingen die sinds 1989 waren aangetroffen. Het spoor werd teruggevolgd tot Macao, waarmee het vermoeden rees dat het geld uit Noord-Korea afkomstig is.

Het ruikt naar geheime diensten, wereldwijde complotten en is perfect materiaal voor spionage-romans: miljarden perfect vervalste dollars die de hegemonie van de Verenigde Staten wereldwijd ondermijnen.

De dollar is zonder twijfel de meest vervalste valuta ter wereld, want het is ook de meest gebruikte. Van het einde van de Tweede Wereldoorlog tot 1972 was de dollar de internationale standaardmunt: vrijwel alle andere valuta's waren in feite een uitdrukking van de dollar. Dat maakte het voor de Verenigde Staten mogelijk om op grote schaal dollars te drukken en uit te geven, zonder dat de waarde van de munt daar aanvankelijk door werd uitgehold. Pas toen de dollar-standaard begin jaren zeventig brak, en alle valuta's ten opzichte van elkaar gingen zweven, daalde de koers van de Amerikaanse munteenheid struktureel ten opzichte van andere majeure valuta's als de mark en de yen. Maar tegen die tijd had de dollar al een stevige positie als internationaal betaalmiddel. Niet alleen in contracten tussen grote ondernemingen, of als standaard-valuta voor grondstoffen zoals olie. Maar ook in het informele circuit. Van Zaïre tot Afghanistan, van Rusland tot Colombia, overal ter wereld waar de nationale valuta broos en onbetrouwbaar is worden de echte zaken in dollars afgehandeld. De Amerikaanse centrale banken gaan er van uit dat van de rond 380 miljard dollar in omloop, 50 tot 70 procent zich in het buitenland bevindt. Dat komt volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes, dat de dollar uitriep tot het beste exportartikel van de VS, neer op 50 dollar per hoofd van de wereldbevolking.

Het ontwerp van de dollar is oud, de uitvoering tot voor kort ook. Tot anderhalf jaar geleden ontbrak zelfs een watermerk. Dat Noord-Korea goed is in dollars, kan te maken hebben met het feit dat het land over precies dezelfde bankbiljettenpersen beschikt als de VS.

Overal waar de dollar een voornaam lokaal betaalmiddel is wordt de dollar ook vervalst, zij het in sterk wisselende kwaliteit. Zo dook nog vorig jaar het verhaal op dat Hutu-rebellen in Kenia lokaal valse dollars produceerden om daarmee voor wapens te betalen. Maar tegenover amateurs die zelfverrijking nastreven, staat het grote staatscomplot. Sinds het begin van de jaren negentig duikt de 'superdollar' met regelmaat op - een dollar die zo goed vervalst is dat alleen laboratorium-proeven hem ontmaskeren. Verhalen over super-dollars worden in de regel gekoppeld aan rogue states, 'schurkenstaten' als Iran, Irak, Libië of Noord-Korea. Het tijdschrift The New Yorker maakte in 1995 al gewag van een stortvloed aan superdollars die hun oorsprong zouden vinden in een drukkerij in de Bekaa-vallei. Volgens een financiële bron is het goed mogelijk dat het rapport dat de Federatie van Banken in de Europese Unie nu heeft opgesteld over de circulatie van valse dollars in de EU, een echo is van dat vermoeden.

Het doel van de grootschalige vervalsingen zou een anti-Amerikaans complot zijn om de waarde van de dollar, en daarmee de Amerikaanse hegemonie, uit te hollen. De expert wijst er echter op dat dergelijk 'monetair terrorisme' weinig effect zal hebben. “De totale circulatie van dollarbiljetten is zo enorm dat je miljarden dollars moet drukken, en in circulatie brengen, om een uitholling van de dollar te bewerkstelligen.” Simpeler zou het volgens hem zijn om het vertrouwen in de dollar te ondermijnen. “Maar dan zou je biljetten moeten maken die juist wel als vals herkenbaar zijn.”

De Amerikanen zelf werken aan een oplossing. Tegen het einde van 1995 voerde de Amerikaanse Federal Reserve een aantal verbeteringen door in het 100-dollarbiljet, waaronder een micro-print, een draad en een watermerk. Hoe belangrijk de dollar buiten de Amerikaanse economie is geworden, illustreert de grote publiciteitscampagne waarmee in Rusland de invoering van het nieuwe 100-dollarbiljet werd begeleid. Niet voor niets: de hoeveelheid dollars in omloop in Rusland werd vorig jaar geraamd op 20 miljard - vermoedelijk meer dan de waarde van de officieel circulerende roebels.

De bulk van de dollars die buiten de VS circuleren is intussen nog steeds van de oude stempel, en de wereldwijde omang van dollar-vervalsingen is moeilijk te peilen. Officiële Amerikaanse schattingen gaan uit van een circulatie van omstreeks 1,5 miljard dollar aan valse biljetten, op een totale waarde van 380 miljard dollar. Dat zou betekenen dat een op de 270 dollar vals is. Tegenover die begrijpelijk lage officiële raming, staan even begrijpelijke hoge schattingen in de industrie die detectie-apparaten maakt. De Japanse vervalsingsexpert en detectie-fabrikant Matsumura, schat het cijfer op een verhouding 1 staat tot 50. Waarmee de valse-dollarcirculatie wereldwijd 7,6 miljard dollars zou bedragen. In Aziatische landen en in Rusland zou volgens Matsumura de verhouding zelfs dichter in de buurt komen van een op tien.

Ook Japan Cash Machine, dat wereldwijd detectie-apparatuur levert aan banken en casino's, gaat uit van een grote circulatie: zo'n 10 miljard dollar zou wereldwijd vals zijn: een op 38. Met name Iran staat daar te boek als een bron van zeer goede valse dollars. Andere voorname bronnen zouden Rusland en Colombia zijn, maar daar leveren de vervalsers slechtere kwaliteit. Hoe slecht? In februari sloeg de Russische Ryazan-spaarbank alarm, toen bleek dat binnen het eigen kantorennet valse 100-dollarbiljetten circuleerden. Twee millimeter langer waren ze dan echte biljetten, maar voor het overige perfect.