In Jospin wordt het politieke roofdier wakker

De regeringspartijen in Frankrijk raken steeds minder zeker van hun overwinning bij de vervroegde verkiezingen van 25 mei en 1 juni. Oppositieleider Lionel Jospin hervindt zijn vorm.

QUIMPER, 7 MEI. De handdruk van Lionel Jospin is minder ferm dan zijn veroordeling van de Franse president, de avond tevoren. Zijn Franse ochtendgroet doet meer denken aan de eerste secretaris van de Parti Socialiste die de afgelopen twee jaar oppositie heeft gevoerd: vriendelijk, verstandelijk en verstrooid.

Sinds president Chirac bij verrassing de verkiezingen tien maanden heeft vervroegd, wordt het politieke roofdier in Jospin wakker, lijkt het wel. “Natuurlijk”, zegt hij, met die kenmerkende wat hoge, pauzeloze dictie. “Campagne voeren en gewoon oppositie bedrijven, dat is totaal verschillend, een andere wereld.” Regen drijft hem de auto in. Niemand klaagt, de Bretonse grond snakt naar water. Zoals Frankrijk, volgens zijn oppositieleider, snakt naar een sociale paraplu: “De mensen zijn meer geneigd de evolutie, die ons van buiten wordt opgelegd, te accepteren als zij het gevoel hebben begrepen en beschermd te worden.”

Plaats van handeling: het parkeerterrein van een vertegenwoordigershotel aan de rand van Quimper, een wat slordig uit zijn krachten gegroeid stadje in de vooruitgeschoven Atlantische uitkijkpost die Bretagne heet. Hier hield de eerste socialist van het land de vorige avond in zaal Le Pavillon ruim tweeduizend mensen in zijn ban met een toespraak die weinig retoriek, maar des te hardere analyses bood van de tegenstrijdigheden en gebroken verkiezingsbeloftes van de nu al weer vier jaar regerende gaullisten en liberalen. Lionel Jospin heeft bijna de toon en zeggingskracht te pakken die hem in mei '95 verrassend dicht bij het Elysée brachten.

De Espace-busjes schieten de weg op. Met TGV-snelheden wordt het parcours afgelegd naar Auray, een lieflijk stadje dat via de Golfe du Morbihan in verbinding staat met de oceaan. Volgens Jospin staat deze plaats met ruim tienduizend inwoners in veel opzichten model voor het noodlot van Frankrijk. Het openbare ziekenhuis, zelf bedreigd omdat het te klein zou zijn, wordt de grootste werkgever na het verdwijnen van een paar produktieve bedrijven. De politieke gast uit Parijs ontmoet een delegatie vrouwen die actie voert voor een minimale afvloeiingsregeling - hun banen bij de confectiefabriek Maryflo zijn zij al kwijt.

Pag.5: 'Blair is geen socialist meer'

Staand voor het campagnelokaal van de 30-jarige plaatselijke PS-kandidaat voor de Assemblée Nationale, steekt Jospin de vrouwen een hart onder de riem: “Wat in onze grote democratie vanzelfsprekend zou moeten zijn, moet hier worden bevochten. Dat is wat Frankrijk bedreigt als we nog vijf jaar toegeven aan het ultraliberalisme, het harde kapitalisme dat rechts met deze overval-verkiezingen wil veiligstellen. Als wij niet knokken voor banen, meer onderwijs, meer onderzoek, betere publieke diensten, dan maken wij ons niet op voor de 21ste eeuw, maar keren we terug naar de 19de.”

Françoise Fior werkt als röntgenassistente in de particuliere sector. Zij is sinds twee jaar wethouder van cultuur. Twee jaar waarin Auray voor het eerst sinds de jaren '20 een links college heeft, onder leiding van een communistische burgemeester. “Dat was een hele doorbraak in deze rechtse streek. Het lukte omdat de mensen begonnen te begrijpen dat de oude angst voor het rode gevaar niet meer op zijn plaats was”, vertelt Fior, die zelf geen lid van een partij is. “Het gaat mij meer om burger- dan om politieke belangen.” Zij wil nog steeds geen lid worden van een partij, ook niet van Jospins Parti Socialiste: “Ik ben huiverig voor clanvorming, dat politieke gedoe, daar moet ik niks van hebben.”

Maandag begon het bliksembezoek aan Bretagne in het noorden, op de boerderij van de familie Rumeur vlak bij Morlaix. Van oudsher hoort de boerenstand meer bij rechts dan bij links. Maar de drie generaties Rumeur hebben geen moeite met Jospins groen-getinte pleidooi voor een kleinere, gevarieerde landbouw. Europese subsidies bevorderen te veel de megaproduktie, het land gaat er aan kapot, de mensen proeven dat het niet deugt.

In Brest, op het uiterste westpuntje van Bretagne, biedt de Pont de Recouvrance een prachtig uitzicht over de marinehaven. Grijze schuiten van een oudere lichting symboliseren een bedrijfstak in zijn nadagen. Achter de kranen wordt de laatste hand gelegd aan het vliegdekschip Charles de Gaulle, letterlijk de laatste trots van de Franse marine. Honderden raakten hun banen al kwijt bij marine en marinewerf, nog eens duizenden banen staan op het spel.

Jospin heeft zichtbaar moeite met het spektakel. Een socialist kan zich niet beklagen over het einde van de Koude Oorlog, maar hij moet de mensen die werk en zelfrespect vonden in die oorlogsindustrie wel steunen. Een wat ongemakkelijke ontmoeting met vakbondsleden in een hotelzaaltje wordt door de gong gered. De karavaan moet verder. De aanval was Jospins enige verdediging: “Rechts beloofde onnodig verhoging van de defensie-uitgaven, Chirac halveerde de strijdkrachten, beloofde vervangende werkgelegenheid en blijft opnieuw in gebreke.” Vóór iemand kan vragen wat hij zou hebben gedaan, schuiven helpers hem de auto in. Op weg naar Châteaulin, een zwarte Kamerkandidaat (Kofi Yamgnane, oud-minister van Integratie), de schilderachtige rivier de Aulne en grote, zoete aardbeien uit het paradijs dat hier in de buurt moet zijn geweest.

Overal brengt Jospin zijn boodschap van zorgzaam socialisme en 'rustige durf' (l'audace tranquille) om de grote uitdagingen het hoofd te bieden. De meeste van zijn concrete toezeggingen klinken de sociaal-gaullisten rondom Chirac en Juppé heel redelijk in de oren. Het verschil zit een beetje in de economie: de socialisten willen verdere privatiseringen stopzetten (France Télécom, Air France), arbeidstijd verkorten naar 35 uur zonder loon te verlagen en 700.000 banen voor jongeren creëren door alle bestaande werksubsidies af te schaffen. De socialisten hopen zich vooral te onderscheiden door bescheidener en betrouwbaarder te lijken. Tony Blairs succes is handig om naar te verwijzen, maar rondom Jospin vindt men hem geen socialist meer. Met “Frankrijk en Groot-Brittannië hebben een heel verschillende traditie” rondt Jospin het thema snel af.

De laatste opiniepeilingen laten een nek-aan-nekrace zien. Jospin, de onkreukbare, heeft Juppé, de politieke manoeuvreerder, ingehaald. Om het tij te keren schrijft president Chirac vandaag persoonlijk in een aantal regionale kranten een boodschap aan La France profonde, de gewone burgers buiten Parijs. De zelfverzekerdheid op het Elysée heeft plaatsgemaakt voor lichte paniek. De oorspronkelijke slogan 'Un nouvel élan' is vervangen door 'Un élan partagé', een gedeeld elan. Het beleid van de bedoelde nieuwe regering-Juppé was ook niet nieuw, het wachtte alleen op uitvoering. De kans is toegenomen dat het regeringselan straks inderdaad gedeeld moet worden: door een rechtse president en een linkse regering.

Verschil met regeringscoalitie zit in de economie