'Dagvaarding' verbaast Suriname

Eerst zien, dan geloven. Dat is de overheersende reactie in Suriname op de Nederlandse aankondiging om ex-legerleider Bouterse binnen een jaar voor de strafrechter te halen. Een rondgang langs juristen in Paramaribo.

PARAMARIBO, 7 MEI. Volgeling of criticus van ex-legerleider Bouterse - over één ding is men het in de Surinaamse juridische gemeenschap roerend eens. “Als er werkelijk termen aanwezig zijn om Bouterse wegens drugshandel te dagvaarden, dan moet het Nederlandse openbaar ministerie dat vooral snel doen. Dan weten we eindelijk wat het onderzoek tegen hem heeft opgeleverd”, zegt advocaat F. Kruisland.

Verbazing alom in Suriname toen de Nederlandse procureur-generaal Docters van Leeuwen vorige week via de televisie aankondigde dat Bouterse er op kan rekenen binnen een jaar voor de Nederlandse strafrechter te moeten verschijnen. “In de Surinaamse rechtsstaat worden verdachten gedagvaard als er bewijs tegen hen is en het onderzoek helemaal is afgerond. Het parket werkt hier op een stille manier. Een gerechtelijk onderzoek in Nederland is kennelijk een soort voetbalwedstrijd die ze live uitzenden en waar men ook in buitenspelpositie mag scoren”, zegt de deken van de Surinaamse Orde van Advocaten, R. van Ritter. Zo'n tachtig advocaten zijn bij de Orde aangesloten.

Ook bij de Surinaamse strafrechters overheerst bevreemding. “Waarom gaat de hoogste baas van Justitie nu al aan de weg timmeren als er straks pas een proces komt? Rechterlijke ambtenaren moeten niet dit soort uitspraken doen als een zaak kennelijk nog niet af is. Het is niet verstandig dat Nederland al jaren tamtam maakt”, zegt een strafrechter, die gelet op de terughoudendheid die bij zijn ambt past niet on the record wil reageren.

Die voorzichtigheid betracht ook de Surinaamse evenknie van Docters, waarnemend procureur-generaal L. Rozenblad van Suriname. “Ik weet niet in hoeverre de vervolging van Bouterse niet meer een politieke kwestie is. En in politieke zaken meng ik mij liever niet.”

Advocaat Van Ritter is het stelligst in zijn oordeel over het optreden van het Haagse openbaar ministerie. “Nederland tast op ontoelaatbare wijze de integriteit aan van Bouterse door hem voortdurend publiekelijk voor schurk uit te maken.” Het klinkt uit zijn mond niet onbegrijpelijk, want Van Ritter heeft naar eigen zeggen “het voorrecht een van de advocaten te zijn” aan wie Bouterse juridisch advies vraagt.

Justitie heeft volgens Van Ritter blijk gegeven van ontoelaatbare vooringenomenheid. “Nederland kan er op rekenen dat Bouterse ettelijke miljoenen guldens aan schadevergoeding zal vragen als het resultaat van deze strafzaak nihil blijkt”, zegt Van Ritter, die ook voor de politieke partij van Bouterse, de NDP, in de Assemblee zit.

Een eventuele mislukking van een rechtszaak tegen Bouterse houdt ook advocaat Kruisland bezig. “In het geval van Bouterse moet Nederland zeker weten dat er een veroordeling volgt, anders kan men de strafzaak beter laten rusten. Vrijspraak van Bouterse wegens gebrek aan bewijs kan gevolgen hebben voor de verhouding Suriname-Nederland die niet te overzien zijn. Het kan ook onrechtvaardig zijn tegen de verdachte zelf.”

Kruisland geldt in Suriname als een gezaghebbende en onafhankelijke jurist. Hij werkte tot 1980 als officier van justitie en auditeur-militair belast met de vervolging van opstandige militairen. Na de militaire staatsgreep van 25 december 1980 werd hij als een van de eerste tegenstanders van het nieuwe regime opgesloten. Terugkeren naar het parket mocht hij niet meer. Sindsdien werkt hij als advocaat.

Toen Kruisland de officieuze dagvaarding van Bouterse hoorde, dacht hij: Menen ze het nu werkelijk of is het een politieke zet? Dat Bouterse mogelijk met drugshandel heeft te maken - dáár kijken de Surinamers niet echt van op. Kruisland: “Als je hier je oor goed te luisteren legt, zal die verdenking niemand verbazen. Ik houd er alleen rekening mee dat de aankondiging van Docters van Leeuwen wordt gebruikt als hefboom om bepaalde politieke resultaten te bereiken.” Dat laatste is ook wat de vorige minister van Justitie (de huidige wil niet reageren) S.K. Girjasing bezighoudt. Onder zijn justitieel bewind zou minister Sorgdrager (Jusititie) nauwelijks met de Surinamers hebben willen samenwerken in het drugsonderzoek. “Ik heb eens tegen Docters van Leeuwen gezegd: 'laat mij zien wat het materiaal tegen Bouterse is, dan kunnen we de klokken gelijkzetten'. Nu is de partij van Bouterse aan de macht en dan is het opvallend dat het onderzoek in een stroomversnelling raakt”, aldus Girjasing.

Voor Van Ritter staat vast dat de berechting van Bouterse een politieke daad is. “De verdiensten van Bouterse zijn alom bekend. In een land met zoveel culturen en ondanks alle negatieve Nederlandse propaganda is hij erin geslaagd leider te worden van de grootste partij van dit land. Dat is niet gering.”

Docters van Leeuwen verklaarde voor de televisie dat aan Bouterse recentelijk zou zijn betekend dat in Nederland anonieme getuigen tegen hem zullen worden gehoord. Maar in Suriname wordt die lezing tegengesproken. Vorig jaar maart zou Bouterse al zijn geïnformeerd over het horen van dergelijke getuigen. Onlangs heeft Suriname alleen de officiële bevestigingsstukken van het betekeningsverzoek aan Nederland doen toekomen. Vast staat dat een groot aantal getuigen bij de Nederlandse rechter-commissaris met succes om de status van bedreigde getuigen heeft gevraagd en zo de belastende verklaring heeft afgelegd.

Volgens advocaat Van Ritter handelt Justitie zo onrechtmatig. “Het Europese Hof van Justitie heeft Nederland toch vorige maand verboden anonieme getuigen te horen? Ik wil getuigen vragen kunnen stellen. Nederland mag zich niet met getuigen op het kerkhof schuilhouden, maar moet met open vizier strijden. Anders wordt de vervolging een griezelige zaak.”

Maar Van Ritter, zo menen andere advocaten, interpreteert de Europese jurisprudentie zo niet helemaal correct. De betekening dient er juist toe een verdachte in de gelegenheid te stellen vragen te formuleren. Met nalating daarvan heeft Bouterse een belangrijk recht verspeeld. Daarnaast heeft Bouterse geen eigen advocaat in Nederland die zich bij Justitie heeft gesteld en daardoor over stukken kan beschikken. De ex-legerleider zou dit doen omdat hij meent dat de strafzaak een puur Nederlandse kwestie is.

De huidige Surinaamse wetgeving maakt het onmogelijk Surinaamse onderdanen uit te leveren. En hoewel op de agenda van het Surinaamse parlement een reeks wetsvoorstellen staat die hierin verandering kan brengen, is het onwaarschijnlijk dat het parlement - gedomineerd door de partij van Bouterse - met deze voorstellen zal instemmen.

De ex-legerleider zelf was de afgelopen dagen niet bereikbaar voor commentaar. Hij is “in het bos”, zo zegt men, om zijn zakelijke belangen in de hout- en goudindustrie te behartigen. Een andere hoofdverdachte in het Nederlandse drugsonderzoek, Bouterses vriend Etienne Boerenveen, zegt desgevraagd “bereid te zijn om aan alles mee te werken”. Allervriendelijkst zegt hij nog dat hij altijd voor vragen beschikbaar is. “Feel free to call.”