Vlootoefeningen Turkije, Israel

Israel en Turkije versterken hun militaire samenwerking. De banden worden aangehaald op een moment dat Israel zich zorgen maakt over de militaire kracht van Syrië en Iran.

TEL AVIV, 6 MEI. Israel, Turkije en de Verenigde Staten houden deze zomer voor het eerst gezamenlijke vlootoefeningen in de Middellandse Zee. Dat is overeengekomen tijdens het bezoek dat de Turkse plaatsvervangend chef-staf, generaal Cevik Bir, moenteel met een grote militaire delegatie aan Israel brengt. Generaal Birs bezoek volgt op dat van de Turkse minister van Defensie, Turkan Tayan.

De verregaande militaire coördinatie tussen het Israelische en Turkse leger, beide sterk op Amerikaanse leest geschoeid, heeft niet alleen strategische betekenis voor het Israelisch-Arabische conflict maar kan, zeker als de Verenigde Staten daar nauw bij worden betrokken, ook van belang zijn bij mogelijke militaire botsingen in het gebied van de Golf.

Jeruzalem zag het aan de macht komen van de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij van premier Erbakan eerst als een tegenslag voor de militaire banden met Turkije maar de bezoeken van de hoge Turkse militaire delegaties aan Israel en de uitvoerige berichtgeving daarover in Turkije zelf hebben deze vrees weggenomen. Het aanhalen van de militaire banden tussen Israel en Turkije (opwaardering van Turkse gevechtsvliegtuigen in Israel, oefeningen van de Israelische luchtmacht in het Turkse luchtruim, samenwerking van beide landen in de strijd tegen het terrorisme) heeft geen negatieve invloed ondervonden van de impasse in het vredesoverleg tussen Israel en de Palestijnen. Voor de regering-Netanyahu, die in de Verenigde Naties alleen nog maar op de steun van de VS en Micronesië kan rekenen, is dat een belangrijk winstpunt.

Als het om de werkelijke machtsverhoudingen in het Midden-Oosten gaat tellen echter niet de stemmen, maar vooral vliegtuigen en kanonnen. Israelische en Turkse militaire gezagsdragers hameren er op dat het aanhalen van de militaire banden tussen beide landen niet tegen andere landen in de regio is gericht. In Damascus, Bagdad, Teheran en Kairo wordt daar anders over gedacht.

De Egyptische president, Hosni Mubarak, is ongerust over de ontwikkeling van de militaire banden tussen Turkije en Israel. Hij liet dat weten na een gesprek met de Syrische president, Assad, die op zijn beurt het gevoel zou kunnen krijgen door de 'Israelische-Turkse as' in een strategische tang te worden genomen. De Syrische vrees wordt gevoed door de manier waarop Israelische en Turkse militaire leiders door Syrië gesteunde terroristische bewegingen in Libanon (Hezbollah) en in Turkije (PKK) een gevaar voor de stabiliteit in het Midden-Oosten noemen.

De Israelisch-Turkse alliantie ontwikkelt zich in ieder geval opvallend snel en in de openbaarheid (in het verleden waren deze banden geheim). De ontwikkeling heeft plaats op een moment dat Israel zich zorgen maakt over de militaire kracht van Syrië en vooral ook van Iran. In Israel wordt vrijwel dagelijks gesproken over het gevaar van oorlog met Syrië. De Israelische media hebben de afgelopen dagen opvallend veel aandacht besteed aan berichten dat Syrië zijn arsenaal van Scud-raketten heeft uitgerust met een nieuw, uiterst gevaarlijk, zenuwgas. Jeruzalem waarschuwde Damascus indirect voor een reactie met mogelijk zelfs atoomwapens als dergelijke raketten op Israelische steden afgevuurd worden. Bovendien worden de ontwikkeling van ballistische raketten in Iran met een reikwijdte tot 1.300 kilometer (die Israel kunnen bereiken) en het Iraanse atoomprogramma door Tel Aviv als een ernstige bedreiging opgevat. Ook Irak wordt weer een gevaarlijke vijand genoemd.

Voor Israels chef-staf Amnon Lipkin-Shahak zijn deze gevaren aanleiding om van de regering-Netanyahu een aanzienlijke verhoging te eisen van de Israelische militaire uitgaven. Als Netanyahu om welke redenen dan ook meent niet verder te kunnen met het vredesproces moet het leger zich, zo schrijft de logica van het Israelisch-Arabisch conflict voor, immers, zeker volgens het Israelische militaire opperbevel, op een nieuwe oorlog voorbereiden.

Hoge Israelische militairen en politici waarschuwen steeds luider voor oorlogsgevaar met Syrië indien het vredesproces verder wegzakt in een impasse. Met een uitgekookte media-campagne wordt premier Netanyahu en zijn ministers door de militairen aan het verstand gebracht dat zij een grote verantwoordelijkheid dragen voor toekomstige Israelische verliezen als er niet meer geld komt (de eis is 600 miljoen dollar) voor defensie. Volgens een aantal militaire bronnen is het Israelisch leger verouderd, niet voldoende getraind en zijn de militaire voorraden om te huilen. Met de civiele verdediging (gasmaskers en schuilkelders) is het volgens deze berichten ook niet te best gesteld.

De Israelische beoordeling van de situatie met Syrië staat haaks op die van de gezant van de Europese Unie in het Midden-Oosten, Miguel Morathinos. Deze hoorde in Damascus niet het geroffel van oorlogstrommels, zoals in Israel wordt gezegd, maar ving naar eigen zeggen “geroffel van vrede” op. Het optreden van Israels president, Ezer Weizman, in het Israelisch-Palestijns vredesproces vanmiddag is een indicatie dat hij de gevaren van een ernstige impasse met de Palestijnen voor de stabiliteit in het Midden-Oosten begrijpt. Niet premier Netanyahu maar president Weizman ontmoet de Palestijnse leider Yasser Arafat ontmoeten om te proberen de basis te leggen voor hervatting van de vredesdialoog als medicijn tegen spanning en onzekerheid.

Niet stemmen maar kanonnen bepalen de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten