Canada onderzoekt fraude, koers van Bre-X stort in; Goudvondst berust op vervalsing

CALGARY, 6 MEI. Het restant van het kaartenhuis rond de Busangmijn in Indonesië, tot voor kort beschouwd als de grootste goudvoorraad ter wereld, stortte gisteren ineen nadat een onafhankelijke studie bevestigde dat de mijn geen noemenswaardig goud bevat. Bre-X Mineralen, het exploratiebedrijfje uit de Canadese stad Calgary dat de mijn vond en zou exploiteren, staat nu in plaats daarvan in het middelpunt van een beginnend fraude-onderzoek en een aantal rechtszaken van investeerders.

De onafhankelijke studie wees uit dat monsters die door Bre-X waren geboord uit het Busang-terrein zijn gemengd met goud van buitenaf. Onafhankelijke proefboringen uit het gebied bevatten slechts “sporadische deeltjes goud”. De omvang van de fraude, zo schreef onderzoeksbedrijf Strathcona Mineral Services uit Toronto in een zondag openbaar gemaakt rapport, “is van ongekende schaal in de mijnbouwgeschiedenis”.

De partners van Bre-X in het project lieten hun betrokkenheid bij de Busang-mijn gisteren direct varen. Het Amerikaanse Freeport McMoran, dat de mijn zou bouwen, en de Indonesische zakenmagnaat Bob Hassan, die de lakens uitdeelde bij het project, keerden Bre-X beiden de rug toe. De Canadese politie heeft het rapport van Strathcona in studie genomen.

De handel in aandelen Bre-X werd gisteren stopgezet op de effectenbeurs van Toronto in verband met het “extreem negatieve rapport”, zoals de beursautoriteiten het noemden. Verwacht wordt echter dat de overgebleven marktwaarde van de onderneming, ongeveer een miljard Canadese dollar (1,3 miljard gulden), vandaag zal worden weggevaagd zodra de handel wordt hervat.

Strathcona ondernam de studie begin vorige maand, nadat de omvang van de Busang-goudmijn, door Bre-X geraamd op 71 miljoen troy ounce, in twijfel werd getrokken door Freeport McMoRan. Berichten dat Freeport bij zijn eerste proefboringen “onbeduidende hoeveelheden goud” had aangetroffen leidden eind maart tot een massale paniekhandel in aandelen Bre-X op de beurs van Toronto, waarbij tachtig procent van de marktwaarde van Bre-X verloren ging.

Pag.15: Blind vertrouwen van beleggers

Het aandelenpakket van Bre-X had binnen achttien maanden een waarde verworven van meer dan zes miljard Canadese dollar (ruim acht miljard gulden), uitsluitend gebaseerd op optimistische ramingen rond de omvang van de goudvoorraad door toplieden van Bre-X. Zelfs na de koersval hield de irrationele goudkoorts in Canada en de Verenigde Staten enigszins aan, omdat investeerders hoopten dat Freeport ongelijk had.

Gisteren vervloog echter de laatste hoop, en kwam de vraag op wie schuld heeft aan het fiasco. “Zoveel mensen hebben geld verloren en zijn bedrogen,” zei Gordon Sick van de Universiteit van Calgary, “dat er mensen naar de gevangenis zullen moeten om de investeerders een gevoel van gerechtigheid te geven.” Gedupeerde investeerders uit Canada en de Verenigde Staten hebben inmiddels in totaal acht rechtszaken tegen Bre-X aangespannen. Mogelijk worden dat er meer.

Behalve de toplieden van Bre-X zelf, zijn Canadese beleggingsadviseurs onder vuur komen te liggen voor hun onvoorwaardelijke steun aan het bedrijf. De meeste makelaars hebben maandenlang de aankoop van Bre-X aandelen aanbevolen in een bijna blind vertrouwen in de optimistische verklaringen van de onderneming. “Investeerders verwachten een zekere mate van zorgvuldige controle door goedbetaalde beleggingsanalisten,” verklaarde John Woods van Stockwatch in Vancouver. “Daar heeft het volledig aan ontbroken.”

De beurs van Toronto en de Investeringscommissie van Ontario overwegen beursregels te veranderen in reactie op de zaak. Als voorbeeld wordt gekeken naar Australië, waar regels werden verscherpt na een soortgelijk schandaal in de jaren tachtig. Alle verklaringen rondom de inhoud van een mijn moeten volgens de Australische regels worden gesteund door onafhankelijke waarnemers.

Het fiasco rond Bre-X vormt een zware slag voor de Canadese mijnsector, een van de meest actieve en kapitaalkrachtige mijnindustrieën ter wereld. Aandelen van een groot aantal andere kleine Canadese mijn- en exploratiebedrijven verloren gisteren fors.