Simeon II van Bulgarije; De verzoener

Bulgarije heeft koning Simeon II nog niet terug, maar de twee dames in het kantoor van de Federatie Koninkrijk Bulgarije in Sofia stralen alvast iets plaatsvervangend-vorstelijks uit.

Als wassen koninginnen zitten ze als decor in het kantoor van voorzitter Christo Kantev: in kreukelloze mantelpakjes, met gesteven kapsels en langzaam trekkend aan superlange sigaretten. Hun bewegingen beperken zich tot een waardig knikje bij Kantevs woorden of een opgetrokken wenkbrauw bij een al te kritische vraag van de gast. De monarchie mag onder het communisme in Bulgarije zijn verdwenen, de Federatie houdt een koninklijke stijl in leven.

Overal in het gebouw hangen foto's van Simeon II (59), de gedistingeerde zakenman met baard die sinds 1946 in ballingschap in Madrid leeft. Op oranje posters prijkt de heraldische leeuw die natuurlijk een kroon draagt, want de monarchisten hebben een duidelijk standpunt in het eindeloze debat dat de Bulgaarse politiek hierover de afgelopen jaren voerde. De kroon is heilig. Bulgarije is traditioneel een monarchie, de gedwongen abdicatie van de koning was een coup van de Rode Vijand, en Simeon II moet zo snel mogelijk terugkeren naar Sofia als verzoener-boven-de-partijen. “De Bulgaar is een nihilist”, meent voorzitter Kantev, die de communistische jaren als balling in Parijs doorbracht. “Hij wil zich door niemand laten leiden. Alleen de koning kan eenheid brengen tussen partijen en mensen van verschillende achtergrond. De Bulgaren hebben voor niemand zo veel respect als voor koning Simeon.”

Nihilisme is een treffend kenmerk van de monarchistische beweging in Bulgarije. Honderden partijtjes en organisaties, vele niet groter dan een vader, zijn gezin en de buurvrouw, beijveren zich voor het herstel van de monarchie. Met verkiezingen in aantocht komen ze op als onkruid. Eenmaal weggeblazen bij de stembus zijn ze weer een paar jaar onzichtbaar. Samenwerken is er zelden bij, want net als Bulgaarse politici zijn Bulgaarse monarchisten bedreven in zelfdestructie door ruziemakerij. De Federatie Koninkrijk Bulgarije is de enige die ooit meer dan één procent van de stemmen haalde. Bij de laatste verkiezingen, twee weken geleden, kwam zij dankzij een merkwaardig verbond met partijen van de Turkse minderheid, liberalen en Groenen (de Unie voor Nationale Redding) met een paar zetels in het parlement.

Simeon II was zes jaar oud toen hij in 1943 koning van Bulgarije werd, na de plotselinge dood van zijn vader, de populaire Boris III die het land sinds 1918 had geregeerd. Drie jaar later zetten de communisten die met hulp van het Sovjet-leger aan de macht waren gekomen hem het land uit. Bulgarije werd een volksrepubliek na een vermoedelijk vervalst referendum, waarin het volk zich met 3,8 miljoen tegen 1,7 miljoen voor afschaffing van de monarchie uitsprak. De kind-koning verhuisde naar Madrid en deed nooit afstand van zijn aanspraken op de troon.

Na de val van het communisme in 1989 leerden veel Bulgaren via de media voor het eerst hun koning kennen. Simeon II verwierf het respect van zijn landgenoten. Hij bleek een integere, hard werkende zakenman en vader van vijf kinderen. De glans van zijn afkomst was niet verbleekt: koning Simeon had zich altijd verre gehouden van de internationale Nieuw Geld-jetset die het verval van oude adel zo vaak versnelt.

Bij zijn eerste bezoek aan Bulgarije na de val van het communisme, in mei vorig jaar, stond het volk rijen dik langs de weg van het vliegveld naar het centrum van Sofia om zijn koning eindelijk in levenden lijve te zien. Koning Simeon hoedde zich ervoor een politieke partij te steunen, zelfs niet de monarchisten, en was diplomaat genoeg om zijn persoonlijke populariteit niet te gebruiken om de terugkeer van de monarchie als instituut te bepleiten. Hij vroeg slechts een herhaling van het referendum van 1946 dat hij nooit heeft erkend, opdat de Bulgaren zich kunnen uitspreken over de staatsvorm. Hoewel de koning in de populariteitspolls hoog scoort - volgens veel Bulgaren zou hij president worden wanneer hij zich kandidaat stelt - wil volgens de laatste peilingen van maart dit jaar maar negen procent van de Bulgaren de monarchie terug.

Christo Kantev gelooft niets van dergelijke voorspellingen. “De Bulgaren zouden massaal kiezen voor de monarchie, wanneer de kwestie op de agenda zou komen. Maar de politieke klasse is doodsbang voor een referendum.” De vorige regering van oud-communisten wees een referendum over het koningschap resoluut van de hand. Maar de nieuwe machthebbers in Sofia, van de Unie van Democratische Krachten (SDS), hebben zich in hun uitspraken in de verkiezingscampagne iets toeschietelijker getoond, waarschijnlijk om de monarchistische stem naar zich toe te trekken. President Petar Stojanov nodigde de koning een paar dagen voor de verkiezingen uit voor de lunch. Na afloop verklaarde de president dat hij bereid is een referendum uit te schrijven, indien het nieuwe parlement daartoe zou besluiten. Het was vooral een mooie photo opportunity, want waarom zou de SDS-meerderheid de hoogst populaire Stojanov, zelf afkomstig uit de SDS, inwisselen voor Simeon II? De twee heren schijnen het goed met elkaar te kunnen vinden, maar Stojanov zou wel eens de grootste sta-in-de-weg kunnen zijn voor de terugkeer van de koning.

Kantev meent dat men de president en de koning niet met elkaar mag vergelijken. “De populariteit van president Stojanov is recent, en bovendien gebaseerd op enkele karaktertrekken die hij met de koning gemeen heeft. Dat bewijst dat restauratie van de monarchie mogelijk is. De president is maar een persoon, zonder de geschiedenis en de traditie van een koninklijke institutie. We vertrouwen een schoenmaker toch ook veel meer wanneer er op zijn winkel staat 'van vader op zoon', in plaats van een schoenmaker die gisteren is begonnen? Stojanov kan simpelweg niet tippen aan de persoonlijkheid van de koning. Onze vorst is Bulgarije altijd blijven dienen, hij heeft een netwerk van contacten opgebouwd met ministers, zakenlieden en andere koningshuizen. Hij bezit de kennis en de relaties om ons land te dienen. Hoe aardig president Stojanov ook is, hij is opgegroeid onder het communistische systeem. Hij kan niet de staatsman zijn die koning Simeon is.”

Het is een paradox: om zijn kansen op terugkeer als koning niet te verspelen, zal Simeon II afstand moeten bewaren tot de partijen die het hardst roepen om zijn terugkeer. Ze zijn politiek te onbeduidend. De koning besloot dan ook voor de verkiezingen onverwachts een bliksembezoek aan zijn land te brengen, omdat de Unie van Kantev een foto van een ontmoeting met de koning in Madrid zonder zijn toestemming als verkiezingsposter had gebruikt. Hij verklaarde uitdrukkelijk geen enkele politieke partij te steunen, hij wil de koning van alle Bulgaren zijn. Het kan aan de sneeuwstorm gelegen hebben die medio april Sofia teisterde, maar het volk bleef ditmaal weg. Er stonden slechts tweehonderd aanhangers met vlaggetjes te zwaaien voor het presidentieel paleis waar de koning op bezoek was.

De geschiedenis heeft de monarchie ingehaald in Oost-Europa. Voorlopig lijkt ook voor koning Simeon weinig meer weggelegd dan een ceremoniële ambassadeursrol voor zijn land, zoals ook koning Michael van Roemenië die vervult. Kantev kan zijn irritatie nauwelijks onderdrukken wanneer hem deze variant wordt voorgelegd. “Koning Simeon heeft zijn opdracht gekregen van God en het Bulgaarse parlement. Hij heeft nooit gevraagd om de kroon of de troon, hij heeft er gewoon recht op. Hij heeft van niemand een mandaat nodig om een ambassadeursrol voor Bulgarije te vervullen.”

En wat na Simeon? Zijn kinderen zijn Spanjaarden, geboren en getogen in Madrid - westerlingen die de ervaring van het Bulgaarse volk onder een totalitair regime hebben gemist. Zijn zij met die achtergrond wel geschikt om hun vader als koning op te volgen, wanneer hij in Sofia onder de tram zou lopen? “Dit valt buiten mijn competentie”, zegt Kantev bits. “Mijn taak is slechts om Simeon hier te krijgen. En wat die tram betreft, in ons volkslied zingen wij: God save the king.”